Portugal kompromete kontinua apoiu TL iha área edukasaun

DILI, 07 abril 2022 (TATOLI)— Ministra Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Adaljiza Albertina Xavier Reis Magno, kuarta ne’e,  halo sorumutu ho Embaixadora Portugal iha Timor-Leste, Manuela Freitas Bairos, hodi ko’alia kona-ba hametin kooperasaun entre nasaun rua iha área edukasaun no kapasitasaun rekursu umanu.

“Ohin,  ha’u mai hasoru malu ho Ministra Negosiu Estranjeiru atu ko’alia kona-ba koperasaun bilaterál entre nasaun rua no kontinua hametin liután iha área importante ne’ebé mak presiza hametin liután mak Edukasaun, kapasitasaun rekursu umanu no seluk tan ne’ebé Portugal bele atu ajuda,” dehan Embaixadora Portugál ne’e hateten ba Agência TATOLI iha edifisiu MNEK- Praia Kokeirus.

Hahú restaura independensia, Timor-Leste ho Portugal komesa hametin kedan kooperasaun iha edukasaun no seluk tan to’o ohin loron.

Área edukasaun

Iha momentu eis Ministru Edukasaun Timor-Leste, Bendito dos Santos Freitas nia tempu hamutuk ho Ministru Edukasaun no Siénsia Portugal, Nuno Crato, sira asina akordu kooperasaun nian ida iha setór edukasaun nian iha loron 2 janeiru iha Lisboa.

Akordu ne’e estabelese protókolu ida ba implementasaun no operasionalizasaun projetu “Sentru Aprendizajen no Formasaun ba Profesór Timor-Leste nian sira, ne’ebé maka sei halibur profesór ema portugál nian besik na’in-150 ne’ebé prevee katak sira sei to’o iha Timor-Leste iha 2015.

Kooperasaun bilateral ida ne’e determina ona atu konsolida susesu kona-ba apoiu ne’ebé mak oras ne’e foka ba Eskola Referénsia 11 iha país nia laran tomak, ne’ebé kolega ema portugál no timor oan sira servisu hamutuk hodi bele alkansa prátika edukasionál di’ak liu iha hanorin Kurríkulu Nasionál Timor-Leste nian.

Hosi tinan 2011 mak koloka ona profesór ema Portugál nian-sira iha eskola hirak ne’e, la’os deit iha Ensinu Pré-eskolar, maibé mÓs iha 1º no 2º sikúlu ensinu báziku, nune’e mós atu fó formasaun bainhira hala’o hela servisu ba profesór timoroan sira.

Iha tinan 2015, reforsu ba apoiu ne’e sei bele hadi’a di’ak liután formasaun ba profesór sira, nune’e mós formasaun ba pesoál administrasaun nian iha eskola sira no jestór eskolár sira.

Planu sira ba tinan ida ne’e mos inklui harí eskola referénsia iha Viqueque no Ainaro no reforsu ida ne’e hasa’e totál eskola referénsia ba 13, hodi funsiona eskola ida iha kada Munisípiu Timor-Leste nian.

Profesór timoroan besik na’in-30, ne’ebé maka hotu ona sira nia formasaun iha Eskola Referénsia sira, oras ne’e sei integra ba iha Sentru Aprendizajen no Formasaun Profesór nian sira, atu nune’e sira bele fahe sira nia kompeténsia hamutuk ho alunu no profesór sira.

Área komunikasan sosiál

Antes ne’e  kooperasaun bilaterál iha domíniu Komunikasaun Sosiál nian no iha instánsia ikus, atu kontribui ba reforsu independénsia média sira nian no ezersísiu responsável ba liberdade informasaun, hodi kumpre objetivu ida ba Programa Governu Konstitusionál Dalima nian.

Akordu ne’e mosu tuir Programa Komunikasaun Sosiál tinan 2012-2013, hetan finansiamentu hosi União Europeia iha ámbitu kooperasaun ne’ebé delega iha Portugál, no korrespondente Memorandu Entendimentu entre Institutu Portugés ba Apoiu Dezenvolvimentu (IPAD), Gabinete ba Meiu Komunikasaun Sosiál (GMKS) no Sekretaria Estadu Konsellu Ministru(SEKM), iha loron 6 fulan Juñu tinan 2012.

Kona-ba área Komunikasaun Sosiál asina mós protokolu haat ne’ebé envolve, aleinde Governu Timor-Leste no Portugál, Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL) no Universidade Katólika Portugeza (UKP), no Sentru Protokolar Formasaun Profisionál ba Jornalista sira, no LUSA – Ajénsia Notísia Portugál nian, no Rádiu no Televizaun Timor-Leste (RTTL) no Rádiu no Televizaun Portugál (RTP).

Alende ne’e, Portugál mós apoia makas dezenvolvimentu Timor-Leste iha setór estratéjiku sira.

Notísia relevante: Embaixadór Portugal kompromete sei apoiu CNC iha área direitu umanu

Jornalista: Hortencio Sanchez

Editór:      Florencio Miranda Ximenes