DILI, POLÍTIKA

Deputadu FRETILIN kestiona PR Horta hala’o vizita Estadu ba provinsia NTT

Deputadu FRETILIN kestiona PR Horta hala’o vizita Estadu ba provinsia NTT

Deputado FRETILIN, Joaquim dos Santos. Imajen Tatoli/Egas Cristóvão

DILI, 02 agostu 2022 (TATOLI)—Deputadu hosi bankada Fretilin iha Parlamentu Nasionál, Joaquim dos Santos, kestiona Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta, hala’o vizita Estadu ba fali Kupang, Povinsia Nusa Tengara Timur (NTT), Indonézia.

Notísia Relevante: PN aprova pedidu PR Horta vizita Indonézia ho unanimidade

“Kona-ba vizita Prezidente Repúblika ba Nusa Tengara Timur (NTT) ne’e, ida ha’u hatene ita aprova iha ne’e fó asentimentu ne’e vizita Estadu ba hasoru ho Prezidente Indonézia, Joko Widodo. Tuir buat ne’ebé ha’u hatene vizita Estadu ne’e entre Prezidente Repúblika mak rezolve asuntu sira-ne’ebé relasiona ho sidadaun sira iha Estadu parte, agora derpente ita-nia Prezidente Repúblika mosu fali iha NTT. Ha’u lahatene, ba hanesan indivídu ka ba hanesan Prezidente Repúblika entermu protokolu,” Deputadu Fretilin ne’e kestiona liu hosi reuniaun plenária komisaun permanente iha Parlamentu Nasionál, tersa ne’e.

Nia hateten, matéria ne’e importante no sensitivu ba Estadu Timor-Leste presiza diskute fó hatene Primeiru-Ministru bainhira iha enkontru semenál karik, ko’alia ho Prezidente Repúblika kurize atetude sira hanesan ne’e kbainhira tama iha protokolu Estadu.

“Tanba ida-ne’e figura ladi’ak ba Timor-Leste kuandu Prezidente Repúblika ba fali iha provinsia (aldeia) ida-ne’eba ita-nia ministru mós la ba tan, la hatene ministru hosi Indonézia akompaña ka lae,” nia dehan.

Tuir loloos entre Estadu Prezidente Repúblika ho Prezidente Repúblika asuntu saida de’it ko’alia iha nivél Prezidente Repúblika la’ós PR Timor-Leste tenke ba to’o fali provinsia ne’eba laiha prezensa hosi Prezidente Repúblika Indonézia.

“Ha’u la tama iha nia asuntu maibé atetude ida-ne’e ha’u la konkorda. Ne’ebé, ha’u husu ba SEKOMS bele haree asuntu ida-ne’e, se bele ita revoga tiha substansia lei protokulu Estadu,” nia sujere.

Deputada Fretilin, Maria Angelica Rangel, akresenta Xefe Estadu nia vizita ne’e tuir loloos Parlamentu Nasionál (PN) atu halo autorizasaun ba PR tenke haree kedas nia artigu balun katak PR ne’e tenke ba hasoru nia ómologu ne’ebé sai PR nasaun ida-nian, la’ós ba provinsia ida-nian hanesan ba Kupang, tanba ida ne’e kompeténsia ezekutivu mak la’o la’ós PR mak ba munisípiu ka provinsia ida.

“Ida ne’e bainhira husu tan pedidu ruma Parlamentu presiza haree pondera halo didi’ak autoriza Prezidente Repúblika ba nasaun seluk,” nia hateten.

Presiza hadia servisu protókolu

Deputada PLP, Domingas dos Santos, hato’o ninia observasaun kiik ida tanba nia parte foin daudaun liu hosi Parlamentu Nasionál hetan oportunidade atu halo vizita ida akompaña Prezidente Repúblika ba iha Indonézia hamutuk ho Deputadu na’in-lima, nia-parte kontente tebes tanba dalabarak iha PN hakilar malu maibé iha viajen ida-ne’e deputadu na’in-lima sólidu tebes la’o hamutuk lori PN nia naran hanesan segundu órgaun soberania.

“Maibé hakarak hato’o sei iha tan atividade vizita hanesan ne’e PN fó protókolu ba iha membru PN sira tanba vizita foin daudaun ami sente ladún kontente no triste tebes tanba ba hanesan reprezentante PN, maibé atendimentu ne’ebé mak protokolu Estadu halo ladún safistas ho saida mak ami simu iha ne’eba,” nia dehan.

Se protokolu Estadu labele fó mós asisténsia ba iha membru PN sira mak atividade sira hanesan ne’e protokolu PN tenke akompaña.

“Lamenta liután mak ami la hetan ajenda sekuénsia ba iha vizita ida-ne’e no iha ona loron ikus mak protokolu balun fó ami, ida-ne’e halo saida ami atu fila ona foin fó. Ha’u rasik antes ne’e hetan briefing ida hosi Prezidente Parlamentu katak iha enkontru ida fatin kloot maibé reprezentante PN na’in-rua tenke tama maibé ida-ne’e mós ami la partisipa maibé asesór hosi MNEK sira tama, ida-ne’e mak ami sente triste tebes,” nia hateten.

Tan ne’e, hanesan deputadu hetan konvite espesiál no Parlamentu Nasionál fó atu tuir depois to’o iha ne’eba atendimentu hasoru triste, mezmu nune’e la’ós atu hetan atendimentu ida espesiál maibé pelumenus bele akompaña vizita ida-ne’e ho di’ak.

Deputadu CNRT, Patrocínio Fernandes, hateten kona-ba vizita ne’e nia parte lakohi ko’alia barak no konkorda de’it presiza karik atu halo alterasaun ruma ba lei protokolu Estadu nian.

Aleinde ba membru Governu iha MNEK no embaixadór sira antes asume kargu hanoin presiza tuir formasaun hodi intende saida mak Estadu no órgaun soberania Estadu sira-ne’e hodi bele hatene tanba embaixadór tau atu reprezenta Estadu iha rai-li’ur, la’ós nia mak desvaloriza fali órgaun Estadu iha rai-li’ur.

Ho preokupasaun sira-ne’e hotu, Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, hateten iha audiénsia dahuluk ho Xefe Estadu hafoin simu pose no PR aviza kedas ba nia-parte katak nia sei envolve ka konvida deputadu sira atu hola parte iha nia vizita tantu iha rai-laran no rai-li’ur.

“Ha’u hatán de’it ita-boot nu’udar Xefe Estadu iha direitu tomak atu envolve entidade Estadu hotu-hotu iha rai ida-ne’e no hosi parte Parlamentu ami hein informasaun no konvite. Bazea ba ida-ne’e to’o viajen atu ba Indonézia mak Prezidente Repúblika haruka karta mai husu deputadu opozisaun nian na’in-rua ho bankada Governu nian, tanba ne’e na’in-lima no bankada ida-idak indizita sira-nia deputadu atu kompoin iha delegasaun,” nia haktuir.

Deputadu na’in-lima ne’e atu ba hola parte iha delegasaun Prezidente Repúblika nian ba vizita iha Indonéiza no Parlamentu la forma nia delegasaun ketak ida. Se Parlamentu halo delegasaun ketak ida-ne’e klaru protokolu ida hosi PN tenke akompaña maibé hola parte delegasaun hosi PR nian ne’e protókolu Estadu mak sei trata.

“Antes ba Xefe Kaza Sivíl mai ko’alia ho ha’u pontu ida hanesan ne’e iha ajenda ida atu hasoru malu enkontru Prezidente Jokowi nian ne’e, tanba COVID-19 ho distánsia sosiál fatin limitadu entaun protokulu Estadu hosi Jakarta nian husu de’it ema na’in-hira hanesan ne’e. Maibé se deputadu na’in-lima ne’e tuir hotu ne’e fatin la permite entaun parte Presidénsia Repúblika nian tenke rekomenda hili reprezentante ida hosi bankada boot rua Deputadu Fretilin nian ida no CNRT nian ida,” nia hateten.

Lidér segundu órgaun soberania ne’e hateten, delegasaun PR akompaña setór privadu balun no Deputadu sira maibé ikus mai deputadu sira mak hasoru problema, ida-ne’e kestaun protokolu mak la’o ladún loos.

“Ha’u kestiona, satán ita sira iha ne’e hatene protokolu Indonézia niani. Entaun iha audénsia ho Prezidente Repúblika iha kinta-feira foin daudaun, primeiru ha’u husu deskulpa ba Prezidente Repúblika katak krona viajen ne’e la’o di’ak no susesu ba vizita ne’e parese ami deputadu nia komportamentu balun halo diminui tiha susesu ida-ne’e. Maibé Prezidente Repúblika rasik hatete, lae ha’u (Prezidente Repúblika) mak husu deskulpa ba sira na’in-lima tanba buat ne’e falla duni,” nia dehan.

Tan ne’e, Prezidente PN ne’e hateten, kestaun protokolu mak falla no konkorda haree ba lei protokolu Estadu TL seidauk iha, no rona ona informasaun katak iha Konsellu Ministru maibé seidauk haruka inisiativa ne’e mai Parlamentu Nasonál atu diskute no aprova.

Hatán ba kestaun ne’e, Governu liu hosi Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Merício Juvinal dos reis ‘Akara’, hateten parte Governu nian liga ba fallansu ne’ebé liga ba servisu Ministéiru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MENK) nian no iha futuru MNEK sei hadi’a liu-liu ba asuntu protokolu nian.

Notísia Relevante: PR Horta: tempu ona hatudu Timor-Leste nia onestidade kona-ba rekonsiliasaun

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór       : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!