iklan

EKONOMIA, INTERNASIONÁL, HEADLINE, OÉ-CUSSE (RAEOA), POLÍTIKA

Delegasaun RAEOA vizita Biboki Súl diskute konservasaun meiu ambiente no turizmu kulturál

Delegasaun RAEOA vizita Biboki Súl diskute konservasaun meiu ambiente no turizmu kulturál

Delegasaun RAEOA vizita Biboki Súl diskute konservasaun meiu-ambiente no turizmu kulturál. Imajen Tatoli/ Abílio Elo Nini.

KEFAMENANU, 13 novembru 2022 (TATOLI) – Delegasaun hosi Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA), lideradu Adjuntu Presidente, Maximiano Neno,  sesta ne’e hala’o vizita iha sub-rejiaun Biboki Súl, hodi observa kona-bá konservasaun bee-matan no oinsá prezerva patrimóniu kulturál nu’udar soin hodi dada turista sira.

Delegasaun ne’e komposta hosi xefe suku na’in-sia jestór sub-rejionál rua, ho ekipa tékniku mai hosi Gabinete Prezidente Autoridade RAEOA.

Hafoin to’o sub-rejiaun ne’e, lia-na’in no populasaun sira simu delegasaun ne’e ho tradisaun kulturál, liuhosi dadolin, tebe tradisionál. Iha ámbitu ne’e Jestór sub-rejiaun Biboki Súl, Trinimus Olin, hatete, programa prioridade ne’ebé konsege halo mudsansa iha sub-rejiaun Biboki Súl mak hanesan, halo Jestaun ba Orsamentu Jerál Estadu (OJE) iha sub-rejiaun ne’e.

“Reseita daudaun ne’e ami iha iha sub-rejiaun Biboki Súl, mai hosi fatin turizmu kulturál sira, iha suku ne’e prezerva patrimóniu kulturál dezde Indonézia seidauk ukun-aan to’o ohin loron, oras ne’e hetan ona visita hosi nasaun avansadu sira hosi Eropa, tanba ekipamentu kulturál balu lakon ona, maibé iha Biboki prezerva kompleta dezde bei-ala sira, tán ne’e maka ami hanaran suku adat ka suku kulturál,” Trinimus Olin aprezenta iha ámbitu enkotru kortejia hala’o iha salaun Bibokia Súl.

Programa seluk, konstrui inovasaun ida iha sentru sub-rejiaun merkadu tradisionál, harii sentru biblioteka fasilita estudante no populasaun sira atu buka matenek, no fasilita mós internete gratuita loke kada loron.

Kona-bá saúde iha sub-rejiaun Bibokia iha obrigasaun, kada suku idak-idak tenke kuda ortikultura hodi kontribui ba redús kazu má-nutrisaun no hasa’e kresimentu ekonomia, ho nia rezultadu kazu má-nutrisaun tinan 2022 ne’e menus 25%, no rezultadu hosi ortikultura ne’e sirkula ona iha loja sira tantu TTU no Timor Osidentál.

“Tán ne’e primeiru foho lolon ami la autoriza tá ai, tanba ne’e iha foho sira matak ne’e tanba konservasaun bee-matan, só autoriza de’it iha rai tetuk, maibé dook hosi mota ninin no foho lolon,” nia afirma.

Autoridade sub-rejiaun Biboki Súl ne’e agradese ho prezensa autoridade komunitáriu sira bele promove diskusaun, nune’e bele kompleta ba malu, tanba parte balu TTU konsege dezenvolve ona maibé seluk sei prosesu hela no seidauk dezenvolve.

Adjuntu Prezidente Autoridade RAEOA, Maximiano Neno, informa, durante prezensa delegasaun iha iha distritu TTU iha mudansa ba progresu dezenvolvimentu ba setór hotu-hotu, maibé prioridade liu maka reseita kulturál, no TTU mós sai matak tanba konservasaun ba ai-horis iha foho.

“Objetivu hosi vizita ne’e hanesan kontinuasaun tanba antes ne’e Guvernu rua Timor-Leste ho indonézia selebra ona akordu ho intensaun atu hametin relasaun lasu amizade, tán ne’e ho prezensa delegasaun ne’e bele hametin liutan kooperasaun entre RAEOA ho NTT kona-bá bisnis forum ne’ebe selebra ona iha fulan jullu, ho rekomendasaun importante lubuk ida,” nia katak.

Responsável másimu ekipa delegasaun ne’e, fundamenta, objetivu seluk hosi vizita ne’e realiza mós estudu komparativu, atu haree prosesu dezenvolvimentu ne’ebé konsege hala’o ona iha TTU nune’e mós saida mak RAEOA halo ona bele estuda hamutuk hodi kompleta ba malu.

Entretantu, sub-rejiaun Biboki eziste iha tinan 1958 nu’udar sub-rejiaun ida iha distritu TTU, ho nia luan kilómetru 164 ka 6,15% hosi totál luan distritu hosi distritu TTU.

Tuir rezulatdu sesnsu populasaun uma-kain 2021, totál populasaun iha sub-rejiaun Biboki Súl hamutuk 9.393 mai hosi suku sia (9), maioria populasaun 93% moris ho setór agrikultura, ne’ebé distánsia entre Oé-Cusse ho Bebokia Súl kuaze kilómetru 50.
Entretantu tuir observasaun jornalista Agência Tatoli iha terrenu haree katak, durante iha sorumutu ne’e parte rua konsege halo diskusaun no diálogu aberta kuaze oras rua, hodi diskute kona-bá lala’ok implementasaun tantu materiál no tékniku inklui kontribuisaun to’o nia finalidade ho susesu.

Notísia relevante: DEKRANASDA TTU hakarak vizita grupu inovativu sira iha Oé-Cusse

Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Evaristo Soares Martins

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!