CAC:Presiza hametin instituisaun Estadu kombate krimi korrupsaun

DILI, 09 dezembru 2022 (TATOLI)-Komisáriu Komisaun Anti Korrupsaun (sigla portugés CAC), Sergio Hornai, afirma, presiza hametin instituisaun Estadu sira hodi kombate kriminalidade korrupsaun iha Timor-Leste.
“Hametin governasaun ida di’ak, tau polítika públika Estadu nian hodi nune’e fó kbi’it ba instituisaun Estadu nian atu halo prestasaun servisu ida permanénsia, atu nune’e bele hatán ba iha preokupasaun Povu nian, liuliu oinsá atu kombate kriminalidade korupsaun hodi bele fó satisfasaun iha polítika públika Estadu nian, hodi garante ita-nia dezenvolvimentu ida sustentavél ba iha oin,” Komisáriu Hornai iha ámbitu komemorasaun loron mundiál anti korrupsaun tinan ne’e, ne’ebé maka realiza iha salaun Ministériu Finansas (MF) Aitarak-Laran, sesta ohin.
Komisáriu CAC ne’e afirma, kada tinan sai hanesan toman ne’ebé Komisaun Anti Korrupsaun, no mós organizasaun naun- governamentál sira ne’ebé insistituisaun iha Timor-Leste, sempre selebra loron komemorasaun mundiál anti korrupsaun.
“Ita hanesan Estadu parte sira ne’ebé ratifika ona konvensaun ba iha kombate anti korrupsaun nian, iha obrigasaun atu reúne sira-nia esforsu sira, oinsá maka tau kbi’it hamutuk ho Estadu hodi hametin Estadu Diretu Demokrátiku ida ne’e liu hosi kombate kriminalidade korrupsaun,” Sergio Hornai afirma.
Nunee mós iha fatin hanesan, Adjunta Prokuradór Jerál Repúblika (PJR, Remízia de Fatima da Silva, hateten, relasiona ho korrupsaun, Ministériu Públiku iha órgaun polísia espesializadu ida ne’ebé hanaran Komisaun Anti Korrupsaun (CAC), kriasaun ba organizasaun ida ne’e obedese ba konvensaun MARINDA ne’ebé kontra korrupsaun, hodi fó akonsella ba Estadu sira atu kombate krime ida ne’e.
Nia dehan, iha artigu 36 husi konvensaun MARINDA dispoin katak, Estadu parte idakidak tenkeser halo tuir ho prinsípiu fundamentál husi sira-nia sistema jurídiku, hodi asegura katak iha órgaun ida ka ema espesializada sira iha luta kontra korrupsaun liuhusi aplikasaun lei.
No, hosi artigu ne’e fundamenta katak ema sira ka entidade sira ne’ebé tenke fó independénsia ne’ebé nesesáriu tuir prinsípiu fundamentál sira sistema jurídiku Estadu parte nian, atu bele ezerse sira-nia funsaun ho forma efisiénsia no livre husi kualkér presaun ilísitu sira.
“Portantu, Konvensaun MARINDA hatete katak ita presiza formasaun no iha rekursu materiál ne’ebé tenke adekuada ba ida idak nia funsaun, husi nota ida ne’e rezulta ho klareza katak konsolidasaun autoridade sira espesializadu iha luta kontra korrupsaun, depende husi fatór prinsipál rua, hanesan formasaun kualifikasaun ba nia ajente sira no dotasaun rekursu adekuadu”, Adjunta Prokuradór Jerál Repúblika (PJR), Remízia de Fatima da Silva afirma.
Nia dehan, relasiona ho dotasaun rekursu sira, klaru katak konstituisaun presupostu indispensavél ida ba kualkér asaun kombate ne’ebé efikás, sein rekursu umanu no matéria sira korrupsaun sei labele kombate korrupsaun.
“Ita hatene katak ita-nia komisaun anti korrupsaun laiha funsionáriu ne’ebé liu husi ema rihun rua resin hanesan akontese iha Komisi Pemberantasan Korupsi Indonesia (KPK)”, Adjunta Prokuradór Jerál Repúblika Remízia de Fatima.
Adjunta Prokuradór Jerál Repúblika ne’e hatutan, presiza iha matéria formasaun ba kualifikasaun nian ne’e fundamentál no transversál tebes.
“La’ós de’it katak Komisaun Anti Korrupsaun no Órgaun Polísia Kriminál espesializadu, maibé ba mós polisia sira seluk inklui funsionáriu no servidór sira iha Ministériu Públiku nian atu bele kombate korrupsaun,” Nia afirma.
Iha fatin hanesan, Diretór Ezekutivu Sentru Estudu ba Dame (CEPAD, sigla ingles), João Boavida, hatete, presiza duni esforsu konjuntu atu bele hamriik hasoru korrupsaun husi parte prevensaun no represaun.
“Ita iha lei no instrumentu, maibé lei de’it la naton, saida mak ita presiza, ha’u hanoin iha kontestu Timor-Leste nian, ita presiza mak partisipasaun públiku, ita bele iha lei, lei sira ne’e bele kapás los, se ita laiha partisipasaun públiku no partisipasaun ativa husi Povu, atu hamriik hasoru korrupsaun husi parte prevensaun nian, ha’u hanoin lei sira ne’e sei labele no lei sira ne’e sei halo buat ida,” Diretór Ezekutivu CEPAD ne’e afirma.
Jornalista: Natalino Costa
Editór. : Rafael Ximenes de A. Belo

