Top

PR Horta halo abertura programa nutrisaun iha Klínika Bairru-Pité

Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, halo abertura ba programa nutrisaun iha “Kantina Matak” iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru-Pite, kinta (15/12/2022). Imajen Tatoli/Egas Cristovão.

DILI,16 dezembru 2022 (TATOLI)—Adjunta Xefe Kaza Sivil Palásiu Presidensiál  Henriqueta  Maria da Silva, sesta ne’e, hala’o  abertura  ba programa nutrisaun iha Klínika Bairru-Pité.

Programa ida ne’e hahú iha 16 dezembru 2022 to’o 14 janeiru 2023 tanba servisu ida ne’e hamutuk ho parseiru Progarama Ai-han Mundiál (WFP,sigla inglés ) no  Fundu Nasaun Unida ba labarik (UNICEF) no Ministériu Saúde atu kombate  má-nutrisaun iha Timor-Leste.

Imajen/TATOLI

“Bainhira atu kombate má nutrisaun familia rasik tenke  fó atensaun ba sira nia-an  no sira nia oan atubele sai nutrisaun  ne’ebé di’ak tanba saúde inan no oan  sai importante ba nasaun”, Adjunta Xefe Kaza Sivil  husi Palasiu Presidensiál  Henriqueta  Maria da Silva hateten ba jornalista sira iha Klinika Bairo Pite ohin.

Programa ne’e hanesanpilotu ida ne’ebé mak implementa dahuluk iha Klínika Bairru-Pite, postu Saúde Maloa no Postu Saúde Kampu-Alór.

“Bainhira programa ida ne’e nia progresu pozitivu, ita sei alarga ba Postu Administrativu Railaco-Ermera no ba munisípiu hotu hotu. Entaun orsamentu ne’ebé  mak prevee ba programa  ne’e  hamutuk  rihun $11”, nia informa.

Iha biban hanesan,  Diretora Servisu Saúde Munisípiu Dili, Agostinha Segurado, hateten projetu ida ne’e Gabinete Palásiu Presidensiál koordena ho Servisu Saúde Munisípiu Dili atubele identifika inan-isin rua, inan fó susu no labarik sira ne’ebé nutrisaun grave no moderadu.

“Atividade ida ne’e importante hodi apoiu Ministériu Saúde liuliu inan isin-rua no inan fó susu no labarik tinan 7 mai kraik sira ne’ebé mak tama kategoria ba má nutrisaun grave no moderadu  atubele sai hanesan  pilotu ida hodi fó han ba sira durante loron 30 nia laran”, nia afirma.

Programa ida ne’e diariamente  ba  inan no oan sira ne’ebé sofre má nutrisaun hamutuk 222, hosi númeru ne’e labarik nain-100 no inan fó susu no inan isin rua na’in-122 hodi hetan sira kontinua hetan ai-han nutritivu iha Klínika Bairru-Pité, Postu Saúde Maloa no Postu Saúde Kampu Alor.

WFP sei distribui ai-han suplementu ba ema 144.000

Entretantu, Tuir planu WFP sei distribuisaun ai-han suplementu ne’e ba inan isin-rua no inan fó susu hamutuk 144,000 ne’ebé presiza asisténsia ai-han nutritivu iha territóriu laran tomak.

Ho apoiu jenerozu husi Governu Xina, WFP bele servisu hamutuk Ministériu Saúde hodi responde ba problema malnutrisaun ne’ebé afeta feto no labarik sira. Alende super cereal, WFP halo promosaun ba ai-han no dieta saudavel no mós fornese edukasaun no informasaun nutrisaun ba inan isin-rua no inan fó susu sira atu sira bele komprende didi’ak benefísiu husi ai-han suplementu super cereal.

Hanesan parte husi WFP nia asisténsia, Ai-han suplementu batar u’ut (super cereal), ne’ebé riku ho proteína, vitamina no mineral, bele distribui ba inan hamutuk 144,000 iha Timor-Leste. Foto: WFP/Injun Song

Apoia ne’e ho baze iha fulan ida liu ba, molok ninia oan mane moris, Verónica Cardoso (idade 21) ba Sentru Saúde Komunidade Becora, Dili hodi halo konsulta ba dala ikus molok partus. Bainhira halo tratamentu mak nia foin realiza katak durante ne’e nia sofre hela ba malnutrisaun. Doutór rekomenda nia atu bele hola parte iha programa nasionál tinan ida ne’e, ne’ebé suporta husi WFP fornese ai-han suplementu nutritivo ba inan isin-rua no inan fó susu sira.

Nia sente laran kmaan uitoan bainhira rona katak nia bele hetan kura ba ninia kondisaun no apoiu iha duni. Molok nia fila fali ba uma, nia simu Batar Uut (Super Cereal), ai-han suplementu fortifikadu ne’ebé riku ho proteína, vitamina, no mineral no efetivu atu bele kombate malnutrisaun.

“Ha’u komprende katak important tebes atu ha’u nia oan iha kondisaun saúde no dezenvolvimentu ne’ebé di’ak imediatamente,” hateten Verónica bainhira nia simu hela ai-han suplementu – Super Cereal.

Ho de’it porsentu 25 husi uma kain ne’ebé bele hola ai-han nutritivo, rezulta Timor-Leste iha taxa malnutrisaun ne’ebé aas iha mundu. WFP nia asesmentu (link) hatudu katak partikulármente inan isin-rua no inan fó susu mak afetadu maka’as husi malnutrisaun tanba ne’e sira presiza nesesidade nutrisional espesiál hanesan proteína, vitamina, no mineral ne’ebé importante ba sira no sira nia bebé.

Maibé kestaun pobreza mós sai fatór ida ba uma kain barak atu sosa ai-han adekuadu no nutritivo. Alende ida ne’e, folin ai-han no mina sa’e, mudansa klimátika ne’ebé kauza dezastre naturais hanesan siklone seroja no pandemia COVID-19 afeta liu tan família sira nia kbi’it atu asesu ba ai-han adekuadu no nutritivu.

Tuir rezultadu peskiza, porsentu 30 husi feto ho idade reprodutiva sofre ba anemia (ran menus). Nune’e, hamutuk ho labarik sira ne’ebé sofre husi malnutrisaun, hanesan rais badak — labarik ne’ebé nia altura la tuir ninia idade, ne’e besik metade husi labarik tinan lima mai kraik – tanba konsekuénsia laos de’it husi kondisaun família maibé mós husi prosesu dezenvolvimentu rai laran. Ba inan hanesan Verónica no ninia família, apoiu sira hanesan programa nasionál ai-han suplementu husi Governu bele halo mudansa ba ninia kondisaun saúde.

“Ha’u mai fali Sentru Saúde tanba ha’u hakarak ha’u nia oan saudavel. Ha’u nia deseju mak ida ne’e de’it,” hateten Verónica.

Jornalista : Felicdade Ximenes

Editór        : Florencio Miranda Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!