Governu inaugura mákina X-Ray “Cargo Scanner” hodi kontrola mobilidade no sasán

DILI, 19 dezembru 2022 (TATOLI)—Governu liuhosi Ministériu Finansa, Rui Augusto Gomes, segunda ne’e, hala’o inagurasaun no lansamentu ba mákina X-Ray Carro Scanner iha postu Integradu fronteiro Batugade, Munisípiu Bobonaro.

“Lansamentu ida ne’e importante tebes atu bele fasilita ita nian komérsiu terestre hanesan sasán sira tama sai iha fronteira. Ita mós bele fó serbisu ba ita nian kliente no mós atu aumenta ba reseita. Bele proteje ita nian ekonómia iha sosiadade hosi buat ne’ebé legál”, hateten Ministru Finansa ba jornalista sira hafoin seremonia inaugurasaun iha Postu Integradu fronteiro Batugade.
Tuir ministru inaugura infraestrutura fízika ne’ebé importante tebes nu’udar parte husi prosesu moderniza PIF no eleva padraun tuir prátika internasionál.
“Nune’e Ita-nia imajen nu’udar Nasaun no Estadu ida ke Soberanu hanesan ho Nasaun sira iha nível rejionál no internasionál”.
Tuir dadus iha nível mundiál (www.Statista.com), besik 80% merkadória tama liuhusi tasi. Em termos valor, komersializasaun marítima uza kontentór besik 60% iha tranzasaun tomak, ne’ebé fó reseita besik billaun $14 iha 2019.
“Ha’u ladauk iha informasaun kona-ba Timor-Leste nia volume tranzasaun tomak liuhusi tasi, kompara ho tranzasaun sira liuhusi PIF Batugade no PIF Salele”, katak.
Maibe, husi informasaun ne’ebé sei presiza konfirma, katak reseita ne’ebé Timor-Leste hetan husi PIF Batugadé liu millaun $2. Karik ho instalasaun mákina X-Ray ida-ne’e, TL espera bele hasa’e tan reseita. Liuliu ho aumentu taxa importasaun hosi 2,5% ba 5%, nune’e espera reseita bele sa’e tan.
Dadus husi tinan 2021, importasaun sasan tama iha Timor-Leste nia valór liu billaun $1, no iha trimestre dahuluk 2022 de’it, valór importasaun hamutuk besik millaun $280. Ho volume ida ne’ebé bo’ot hanesan ne’e, konserteza tranzasaun ilegál mós sai opsaun di’ak ida ba rede kriminozu.
“Sira bele hatama narkotika, animál no ai-horis sira ne’ebé bandu iha lei internasionál, arma, produtu kímiku sira ne’ebé toksiku, ema, no buat seluk tan ne’ebé lei bandu no ezije selu taxa ba kofre Estadu”, nia afirma.
Atividade kontra-bandu sira ne’e bele prevene husi autoridade sira ne’ebé servisu iha PIF nu’udar lutu Nasaun nian. Iha maneira oioin atu prevene atividade kontra bandu; ida mak uza ekipamentu hanesan mákina X-Ray, detector portátil sira, uza animál treinadu, no uza manuál hodi detekta.
Bainhira utiliza detector portátil, ka loke kaixa sira ne’e hodi haree sasán ida ida, ne’e han tempu naruk no bele hamenus efisiensia servisu ba Ita-nia kliente. Aliás, objetivu prinsipál Autoridade Aduaneira mak oinsá halakon inefisiensia, hasa’e reseitas ba kofre Estadu, no fasilita komérsiu no asegura protesaun saúde públiku no ita-nia sosiedade.
Mákina X-Ray (scanner) meius ida atu fasilita komérsiu, hasa’e efisiensia iha atendimentu ba kliente sira, prevene buat sira ilegál ohin temi ne’e atu tama mai Timor-Leste ke bele sobu Ita-nia soberania nu’udar Estadu no Nasaun Soberanu ida, no rekolla reseita mai kofre Estadu.
Modelu ne’ebé Ita iha ne’e modelu passthrough. Modelu ida ke di’ak ba xofer kamioneta tambá sei la afeta ema. Mákina scanner ne’e foka de’it ba aterladu ne’e.
Tuir prátika internasionál, iha oras ida nia laran bele leno liu kontentór/kamioneta 120. Maibé, kuandu ita uza manuál, maka Ita presija ema 10 to’o 30 hodi halo servisu ne’e. Ida-ne’e la efisiente, la fasilita komérsiu no bele halakon reseita mai kofre Estadu. Maske nune’e, iha mákina ida ne’e nia kotuk, operadór mak hala’o servisu.
Mákina ida ne’e bele design ho sofistikadu oinsá, objetivu atu alkansa ho mákina ida ne’e bele mós la atinje tanba razaun rua: Operadór lahatene uza ka analiza anomalia sira iha scanner ne’e kompara ho deklarasaun ka manifestu ne’ebé iha. Operadór ninia konsiensia rasik hodi ignora tiha de’it sasán kontra-bandu. Bainhira laiha koñesimentu opera mákina ne’e ka ignora tiha saida mak detekta ne’e, entaun mákina sofistikadu ida-ne’e sei lakon ninia valór.
Iha biban hanesan, Komisáriu Autoridade Adúaneiru (AA/ Alfándega), Abilio José António, hateten, mákina X-Ray Carro Scanner rasik atu hafasil serbisu Alfándega halo kontrolu sasan ne’ebé tama no sai liu hosi postu integradu Batugade.
“Ha’u hanoin ho X-Ray X-Ray Carro Scanner ida ne’e adekuadu, multi-dimensaun bele halo kontrolu atividade ilísitu sira husi nasaun rua. Ho téknolojia ne’e bele ajuda tebes Alfadega bele hakmaan serbisu bele halo kontrola ida ne’ebé efetivu”, nia afirma.
Nune’e, nia agradese ba Governu liuhosi Ministru Finansa, Rui Gomes ho nia esforsu bele halo akizasaun ba mákiza X-Ray Carro Scanner hodi fasilita serbisu Alfandega nian iha Postu Integradu Batugade hodi halo deteksaun ba atividade kontra bandu sira.
Nia apela ba funsionáriu Alfándega iha Postu Integradu Batugade bainhira uza ekipamentu X- ray sira ne’e tenke ho responsablidade ho onestidade atubele garantia no bele ajuda serbisu sira ba kontrolu.
Serimónia ne’ebé halo ho involvementu Pe. Pároco atu husu tulun ba Nai Maromak bele haraik bensaun no responsabilidade ba operadór sira iha PIF ida-ne’e ’e hodi tau matan ba Ita-nia mákina X-Ray Cargo Scanner ida-ne’e atu nia bele dura ba tinan naruk.
Postu Integradu Fronteira (PIF) Batugadé hamutuk ho Merkadu Tradisionál Batugadé inaugura iha tinan sanulu liubá, iha 4 fevereiru 2012, husi Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão.
Objetivu harii PIF Batugade mak atu kontrola mobilidade ema no sasán tama-sai liuhusi fronteira, no asegura konektividade ho forma efisiente no efikas, atu nune’e bele redus trafiku ilegál no kontrabandu.
Jornalista: Natalino Costa
Editór : Florencio Miranda Ximenes

