MS sei estabelese rejime hapara fuma iha TL
DILI, 30 janeiru 2023 (TATOLI) – Xefe Departamentu Moras Lahada’et, Hector da Costa Pereira, hateten Minsitériu Saúde (MS) sei iha konsensu polítika ida atu estabelese rejime hapara fuma iha Timor-Leste.
“Iha tinan 2022 ami hahú servisu maka’as hodi hala’o sensibilizasaun ba komunidade sira oinsá hapara fuma, depois iha tinan 2023, ami sei akumula instituisaun relevante sira hodi hamosu no kria ita-nia konsensu polítika ida atu estabelese rejime hapara fuma ida ne’e”, Xefe Departamentu Moras Lahada’et, Hector da Costa Pereira, dehan iha salaun esperansa, ohin.
MS nia kompeténsia mak prepara kondisaun no halo sensibilizasaun ba komunidade sira oinsá hapara fuma tanba tinan tolu MS la halo buat ida tanba haree ba situasaun Covid-19 ne’ebé labele akumula ema barak.
“Ami mós sei konvoka ho ita-nia prezidente autoridade sira, administradór munisípiu sira, hodi nune’e bele kria informasaun di’ak liután ba instituisaun relevante no kabe ba kompeténsia atu bele estabelese rejime ida ne’e”, nia afirma.
Iha fatin hanesan, Koordenadór ANCTL.TL Manuel Izac, dehan Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku Timor Leste (ANCT-TL) rekoñese, durante ne’e implementasaun lei la másimu hodi kontrolu ba fumadór sira iha fatin públiku, tanba seidauk iha estabelesimentu rejime hapara fuma.
“ANCTL bazea ba relatóriu katak presiza reforsa implementasaun lei tabaku 14/2016 nian, tanba ne’e ba oin presiza reforsa tan lei ida ne’e, hodi bele kontrola ema venda no fuma iha fatin públiku sira, tanba ema sei nafatin venda ba labarik kiik sira no ita nafatin halo promosaun maibé ami nia esperansa katak rekomenda ba minsitériu relevante sira atu fortifika lei kontrolu tabaku hodi reforsa liután tan lei ida ne’e iha fatin públiku sira”, nia deklara.
Nia dehan, dezafiu iha implementasaun lei ne’e mak seidauk másimu tanba ne’e mak husu atu reforsa iha implementasaun atu nune’e ema hotu bele kompriementa no sujere halo sosializasaun lei kontrolu tabaku ba fatin públiku atu sira bele aplika bandu ema fuma iha fatin públiku.
“Ita mós sujere ba vendededór tabaku sira atu sira bele komprende no entende di’ak ba implementasaun lei kontrolu tabaku ida ne’e hodi hamenus promosaun, entaun husi ida ne’e ita bele foin dehan kontribui ba redúz ba taxa fuma”, nia esplika.
Atu reforsa lei kontrolu tabaku mak tenke iha aplikasaun sansaun adminstrativa atu se mak fuma bele selu koima, maibé agora seidauk implementa ida ne’e, bainhira atu reforsa kontrolu tabaku mak ba ema sira ne’ebé mak kontra lei tenke selu koima tuir lei ne’ebé mak iha. Agora ko’alia kona ba koima MS ho ministériu relavante sira seluk mak servisu ba kontrolu tabaku no sira mak iha kompeténsia atu implementa ida ne’e.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Zezito Silva
