Xanana Gusmão dezafia Universidade no institutu aposta ba kualidade ensinu

DILI, 04 fevereiru 2023 (TATOLI)-Eis Primeiru-Ministru no líder istóriku, Xanana Gusmão, dezafia Universidade privadu sira inklui Institutu iha Timor-Leste atu aposta ba kualidade ensinu hodi prodús rekursu umanu ne’ebé kualidade no kualifikadu.
Xanana Gusmão hato’o asuntu ne’e banhira realiza enkontru ho intelektuál, dosente no Reitór hosi Universidade no Instutitutu sira iha Timor-Leste ne’ebé mak halao iha ótel Novu Turizmu Lecidere, sábadu ne’e.
Tuir Xanana, enkontru sira hanesan ne’e importante tanba bele hamutuk halo diskusaun hodi bele fó solusaun ba problema ne’ebé daudaun ensinu superiór sira enfreta daudaun ne’e.
Iha ensinu superiór sira iha Timor-Leste seidauk iha maneira ensinu ne’ebé di’ak, ho nune’e mak kauza estudante sira ladún aprrende no bainhira ramata universidade sira hetan difukuldade iha terrenu.

“Enkontru sira hanesan ne’e ha’u halo uluk ona ho imi iha Ótél JL Villa, momentu ne’ebá partisipa hosi Prezidente Repúblika. Ha’u koalia ba Prezidente Repúblika, ita presiza tuur hamutuk hodi fó solusaun ne’ebé di’ak ba ita-nia ensinu superiór iha rai-laran, nune’e bele iha kualidade ensinu iha futuru,” nia dehan.
Tanba, nia hateten, ensinu superiór iha Timor-Leste enfreta problema, tanba laiha kualidade ensinu ne’ebé di’ak atu bele guia Estudante iha Timor-Leste apreende.
Tanba ne’e, bainhira estudante ida ramata nia estudu iha universidade lahatene saida mak nia atu halo.
Xanana mós fó ezemplu iha estudante balun ne’ebé eskola tiha área ne’ebé nia estudu, maibé kuandu husu fali-nia rasik lahatene departementu ne’ebé nia foti.
“Tanba ha’u fó atensaun universidade sira inklui institutu sira tenke tau prioridade ba kualidade ensinu, labele fó prioridade ba kuantidade,” nia dehan.
Universidade no institutu sira iha Timor-Leste hahú hamosu kompetisaun ba malu, ida-ne’ebé prodús ho kuantidade maibé la haree ba kualidade, tuir lolos labele hanesan ne’e.
Aleinde ida-ne’e, lider karismatiku ne’e preokupa mós daudaun ne’e universidade balun implementa sistema ensinu ho semester badak ba estudante sira.
“Ita-boot sira haree iha univesidade privadu balun iha Timor-Leste daudaun ne’e implementa semester badak, ha’u lahatene tanbasá. Maibé, bainhira ha’u rasik hasoru Estaudante universitariu balun sira dehan ami-nia universidade implementa semestre badak, tuir loloos situasaun sira hanesan ne’e labele mosu,” nia dehan.
Tanba ne’e, Xanana husu Reitór Universidade no Institutu sira atu ba oin tau importánsia atu hadi’a mós kestaun sira hanesan ne’e, nune’e forma ema kualidade.
Xanana mós preokupa ba propinas sira-ne’ebé mak univeridade no institutu sira implementa tanba la kondis ho realidade Timor-Leste nian, tanba estudante balun nia ekonómia fraku nune’e estudante barak hakarak hein de’it ba eskola iha Universidade Nacional Timor Lorosa’e (UNTL) ne’ebé propinas selu $30 de’it.
“Karik ha’u mak fila ba ukun ho apoiu ema hotu nian, ha’u hakarak ita halo reuniaun hanesan ne’e bebeik hodi ita boot sira muda buat balun atu ita hakarak, ita iha ensinu ne’ebé ho kualidade ida-ne’e mak ita hakarak,” nia lamenta.
Xanana mós promete katak bainhira povu fó fiar ba nia hodi fila ba ukun sei tau importánsia ba iha kestaun infraestrutura no fasilidade universidade no Institututu sira iha Timor-Leste.
“Maibé ha’u ezije atu ita halo konkordansia katak ha’u fó maibé ha’u mós tenke foti nia rezultadu. Katak, ha’u fó apoiu, imi mós tenke tau kualidade ensinu, nune’e ita-nia oan sira bele asesu ba eskola bele hetan duni vantajen ba saida mak sira apreende,” nia dehan.
Eis-Primeiru Ministru Xanana Gusmão tau kestaun ba dosente sira-ne’ebé iha universitadade tantu iha Institutu ne’ebé hanorin alun la hatudu seriadade maibé tau de’it importánsia ba osan.
Tanba realidade hatudu katak dosente barak loron ida hanoin maibé loron tuir mai haruka estudante buka apreende iha google mak barak, no ida-ne’e fó impaktu mós ba estudante sira atu hatene.
“Ha’u fó atensaun ba imi ba buat ida hanesan ne’e, la’ós atu kurije imi maibé atu fó atensaun de’it ba imi. Iha nasaun ne’e ema hotu importante liu-liu imi edukadór sira, dosente sira imi mak prepara rekursu umanu atu lori nasaun ne’e ba atu dezenvolve nasaun ne’e ba oin di’akliu iha imi nia liman,” nia hateten.
“Timor-Leste hakarak sai Singapura agora hahú ho vizaun ida investe ba ema liuhosi hadi’a ita-nia ensinu apreendizajen hodi ita bele iha kualidade ensinu ne’ebé di’ak iha futuru atu forma ita-nia rekursu ho kualifikadu,” Xanana fó-hanoin.
Jornalista : Natalino Costa
Editór : Cancio Ximenes

