Ministru Armindo husu parseiru dezenvolvimentu apoiu labarik iha setór edukasaun

DILI, 28 fevereiru 2023 (TATOLI)–Ministru Edukasaun Juventude no Desportu (MEJD), Armindo Maia, husu ba parseiru dezenvolvimentu no doadór sira atu hamutuk ho dirijente sira iha Ministériu Edukasaun atu hakas an nafatin hodi servisu lori edukasaun ida ho kualidade ba futuru labarik sira iha Timor-Leste.
“Ha’u hakarak husu nafatin ba entidade hotu inklui dirijente sira iha Ministériu Edukasaun inklui parseiru dezenvolvimentu no doadór sira hotu ne’ebé durante ne’e apoiu Ministériu Edukasaun, atu bele tulun no kompleta malu nafatin hodi lori edukasaun ida-ne’ebé ho kualidade ba ita-nia oan sira iha Timor-Leste, atu hetan futuru ida-ne’ebé nabilan no prósperu liután,” Armindo Maia hateten iha ninia diskursu ba reuniaun dahuluk Asaun Konjunta ba Edukasaun iha Timor Leste (ACETL) ne’ebé hala’o iha salaun City 8, tersa ne’e
Tuir nia, atividade sira ne’ebé maka kabe ba setór edukasaun ne’e ninia implementasaun programa no atividade sira buka atu partilla ho maluk parseiru dezenvolvimentu sira-ne’ebé hamutuk iha ACETL hodi haree liu kona-ba programa prioridade MEJD nian.
Tanba, nia dehan, programa sira atu garante futuru ida di’akliu ba labarik sira iha TL ne’e define ona iha área prioritária lima mak hanesan infraestrutura edukativa dezenvolvimentu no reforsa implementasaun kurríkulu no rekursu ba alunu no profesór sira, buka hadi’a kualidade profesór sira liuhosi formasaun no kapasitasaun, hadi’a jestaun eskolár no asegura inkluzividade.
Iha 2023 ne’e, MEJD tau prioridade aas ba programa edukasaun no formasaun tanba programa ne’e hetan fatin kuaze 88,5% no hosi orsamentu jerál estadu 2023 ho montante millaun $122.2 ne’ebé aloka mai MEJD.
Alende ne’e, hetan mós aumentu iha orsamentu ba saláriu iha tinan fiskál 2023, MEJD mós hasa’e orsamentu ba non salariál kuaze millaun $52 ne’ebé apoiu makaas hodi hadi’a no reforsa sistema edukasaun iha nasaun ne’e.
MEJD mós tau nafatin prioridade aas hodi hadi’a infraestrutura edukativa hamutuk millaun $15 iha orsamentu jerál estadu 2023, nune’e mós buka reforsa liután dezenvolvimentu ba kurríkulu no hadi’a kualidade profesór sira-nian liuhosi formasaun no kapasitasaun.
MEJD mós haree liu ba setór transversál sira hanesan asegura inklúzividade liuhosi edukasaun inkluzivu ho ninia orsamentu iha tinan kotuk kuaze rihun $45 de’it maibé ba tinan ida-ne’e sa’e ba rihun $800.
Iha tinan ida-ne’e MEJD sei implementa atividade sira liga ho lei grande opsaun no planu prioridade ne’ebé mai hosi Prezidente Repúblika ba edukasaun Pre-Eskolár ne’ebé sei aloka orsamentu kuaze millaun $14.2.
Iha lei grande opsaun no planu ne’ebé oferta ba edukasaun no formasaun ne’e esensiál tebes atu kria kondisaun di’ak ba alunu sira liu-liu atu asegura dezenvolvimentu ekonómiku nasaun nian liu-hosi reforsa empregabilidade no kompetibilidade alunu sira nian iha idade ativu.
Nune’e Governu nafatin investe ba infraestrutura edukativa reforma kurríkulu no kontinua fó formasaun no kapasitasaun ba profesór no dirijente eskola sira.
Programa bolsa méritu no program eskola iha uma hadi’a programa alimentasaun eskola no konsensoens eskolár.
“Ita hotu hatene katak bazeia ba dekretu lei ezekusaun orsamentu OJE 2023 hatuur ona kona-ba desentralizasaun funsaun no ezekusaun no pagamentu ba instituisaun estadu nian.
MEJD mós hola parte iha prosesu desentralizasaun ezekusaun Orsamentu ne’e, nune’e husu ba entidade hotu atu apoiu malu nafatin liu hosi hadi’a aliñamentu atividade sira hosi parseiru fó prioridade Governu nian no asegura iha aproximasaun koordenasaun ba implementasaun,” nia dehan.
Nia espera liuhosi reuniaun ACETL nian ba dahuluk ne’e sei promove diálogu inkluzivu no partisipativu entre Ministériu ho parseiru dezenvolvimentu no maluk sira hotu kona-ba implementasaun atividade sira iha setór edukasaun ba tinan 2023.
“Ha’u mós fiar katak reuniaun ida-ne’e sei promove transparénsia fiar no responsabilidade komún iha setór edukasaun ba hotu-hotu nia prezensa. Ha’u dezeju reuniaun ida-ne’e susesu ba ita hotu,” nia dehan.
Tanba, nia hateten, antes ne’e iha ona Ekipa MEJD hamutuk ho UNICEF no reprezentante sira hosi UNESCO inklui parseiru sira seluk mak realiza ona enkontru tékniku iha loron 17 iha fulan-fevereiru 2023 liu ba.
Akta reuniaun refere dirije mós mai Ministériu Edukasaun no konsidera katak parte hotu-hotu ativu tebes hodi diskute kona-ba preparasaun sira ba reuniaun ohin loron nian, tanba laiha duvida ida katak atividade sira-ne’ebé mak hala’o iha loron ida-ne’e.
“Ho nune’e, ha’u hato’o agradesimentu ba ita-boot sira hotu ninia esforsu tomak, tanba papél importante ACETL nian mak atu garante programa no atividade sira hotu iha setór edukasaun nian dezeña no implementa tuir prinsípiu umanu no asesu garante ninia inkluzividade tuir kompromísu internasionál ne’ebé TL aseita,” nia dehan.
Jornalista : Tomé Amado
Editór : Cancio Ximenes

