Top

Bolseiru 12 devolve fali osan ba kofre Estadu

Prezidente Komisaun Funsaun Públika, Faustino Cardoso Gomes. Imajen Tatoli/Antonio Daciparu

DILI, 13 marsu 2023 (TATOLI)–Prezidente Komisaun Funsaun Públika (KFP, Faustino Cardoso, hateten bolseiru na’in-12 hosi Ministériu Saúde (MS), Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) no Universidade Nacional Timor Lorosa’e (UNTL) ne’ebé la konsege finaliza sira-nia estudu hetan sansaun hodi devolve fali osan ba kofre Estadu liu-hosi prosesu ko’a sira-nia saláriu.

Nia hatutan, funsionáriu na’in-12 ne’e kompostu hosi Universidade Nasional Timor Lorosa’e (UNTL) na’in-hitu (7) kompostu hosi feto neen (6) no mane ida (1), Ministériu Saúde (MS) na’in-haat (4) kompostu hosi feto ida (1) no mane tolu (3) no Ministériu Administrasaun Estatál na’in-ida (1).

“Dadus sira kategoria funsionáriu públiku ne’ebé konsege hetan sansaun hodi devolve fila-fali osan Estadu ne’ebé Governu investe ba sira maibé ikus mai Governu trava tiha tanba bolseiru sira la kumpre kompromisu ne’ebé mak define ona iha akordu kontratu ne’ebé halo antes ona,” Prezidente KFP ne’e hateten ba Agência Tatoli iha Sentru Konvensaun Dili (CCD, sigla portugés), segunda ne’e.

Hosi totál funsionáriu públiku na’in-12 ne’ebé la konsege akaba sira-nia estudu ne’e na’in-tolu sujeita ona ba deskontu saláriu hosi halo repozisaun ba despeza Estadu no na’in-sia (9) mak seidauk sujeita ba deskontu saláriu.

 “Kuandu nia la konklui estudu ne’ebé mak nia foti, nia tenke devolve fali osan Estadu nian ba kofre Esatdu. Ida-ne’e akontese no ita haree iha UNTL Ministériu Saúde no Ministériu Administrasaun Estatál rasik kuaze lubuk ida kedan,” nia dehan.

Tuir nia, bainhira sira la konklui entaun sira tenke seluk fali osan bolsa estudu ne’ebé mak sira uza durante iha estudu nia laran liuhosi deskontu sira-nia salariál kada fulan.

Asaun ida-ne’e akontese hahú kedan iha 2015 to’o ohin loron, tanba funsionáriu barak mak benefisia ona hosi polítika formasaun ida-ne’e liuhosi fundu hosi Fundu Dezenvolvimentu Kapitál Umanu (FDCH, sigla portugés).

Nune’e mós iha funsionáriu lubuk ida mak hetan ona bolsa estudu hosi nasaun amigu sira hamutuk na’in-66 ne’ebé kompostu hosi feto 32 no mane 35, no bolsa estudu sira-ne’e oferese hosi Japaun, Australia, Portugál, Indonézia, Tailándia no Xina.

“Ita-nia país amigu sira-ne’ebé oferta ona bolsa estudu ba ita-nia funsionáriu públiku 66 ne’ebé hatudu interrese atu hasa’e sira-nia matenek no koñesimentu hodi mellora sira-nia dezempeñu intelektuál hodi kontribui ba dezempeñu institusionál,” nia dehan.

Enkuantu ba funsionáriu públiku sira-ne’ebé mak sai ona benefisiáriu hodi ba kontinua ninia estudu uza osan Estadu kuandu remata ona, fila mai tenke halo re-ativasaun maibé kuandu nia la halo reativasaun sei hetan prosesu dixiplinár.

Tanba ne’e, Komisaun Funsaun Públika servisu hamutuk ho Ministériu ka Instituisaun Estadu sira atu konfirma no sertifika ho didi’ak hodi bele prosede funsionáriu sira-ne’e liu-hosi prosesu investigasaun.

Bolsa estudu ne’e define ba buat rua, ida bolsa ba sidadaun baibain no funsionáriu públiku sira, nune’e agora bolsa estudu ba funsionáriu públiku nian kuaze iha instituisaun lubuk ida mak iha responsabilidade hamutuk.

Klaru katak, Instituisaun ida prinsipál no determinante ne’e mak Fundu Dezenvolvimentu Kapitál Umanu tanba FDCH ne’e bainhira Estadu harii atu jere kona-ba fundu ne’ebé mak Estadu aloka hodi apoiu sidadaun ne’ebé mak hatudu duni sira-nia matenek no kapasidade atu kontinua sira-nia estudu.

Nia hateten, iha mós instituisaun seluk ida maka Institutu Nasionál Administrasaun Públika (INAP) ninia responsabilidade ba téknikamente no operasionalmente ba iha formasaun kapasitasaun dezenvolvimentu rekursu umanu iha funsaun públika.

Hafin ne’e mak KFP nu’udar órgaun ida-ne’ebé Estadu harii iha 2008-2009 atu haree mós kona ba polítika formasaun no dezenvolvimentu rekursu umanu iha Funsaun Públika, nune’e instituisaun tolu ne’e maka durante ne’e servisu hamutuk.

“Ita-nia funsaun públika ne’ebé konsidera nu’udar forsa ida hakna’ar an iha ita-nia funsaun públika ne’e to’o ohin loron, ita bele konta dehan liu ona 40.000-resin ne’e kompostu hosi funsionáriu permanente purvolta 29.000-liu, depois kontratadu ne’ebé kategoria ajente administrasaun públika iha 7.000. Nune’e, ita seidauk sura sira-ne’ebé mak tama kategoria kazuál ne’ebé sira-nia saláriu selu liu-hosi bens servisu,” nia dehan.

Hosi totál númeru 49.000-liu ne’e seidauk konta ho membru FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) no Polisia Nasionál Timor-Leste (PNTL), juis, asesór sira, maibé kuandu konta hotu ho ema sira-ne’e bele konsidera númeru ne’e bele sa’e to’o 50.000.

“Ha’u hakarak dehan ita-nia mákina estadu aumenta ba beibeik tanba to’o agora ita seidauk iha lei própriu ida kona-ba reforma obrigatória. Ita-nia funsionáriu sira-ne’ebé servisu iha instituisaun Estadu ho idade avansadu ona, maibé seidauk hetan reforma to’o agora. Ne’ebé bainhira reforma obrigatória ne’e la’o ona ka iha ona, ita bele implementa hodi hasees ona sira-ne’ebé idade avansa hodi fó fali biban ba jerasaun foun sira,” nia hateten.

Ne’eduni, hosi kuantidade númeru ne’ebé funsaun públika iha ne’e presiza haree ho didi’ak sira halo servisu saida no servisu ne’ebé sira halo ne’e korresponde duni ho sira nia kualifikasaun téknika hodi hatán ba prinsípiu meritokrasia ne’e ka lae, maibé servisu ne’ebé sira halo ne’e depende ba natureza servisu Ministériu no Instituisaun Públika ida-idak nian.

Nia dehan, Ministériu no Instituisaun públika sira-ne’e sempre dinámiku katak Governu foun mai sempre hamosu estrutura elenku governamentál foun maibé Ministériu xave sira-ne’e nafatin hanesan Ministériu Saúde, Edukasaun, Agrikultura ne’e mantein maibé iha mudansa ne’ebé akontese mak estrutura orgániku.

“Ita atu hakarak asegura ema ho kompeténsia apropriadu ba fatin ne’ebé iha ne’e laiha dalan seluk mak tenke liu-hosi selesaun pur-méritu. Maibé hahú hosi segundu mandatu komisaun funsaun públika nian iha 2015-2016, Estadu iha kompromísu forte atu avansa ba selesaun pur-méritu ne’e. Maibé ita la’o to’o ikus, ita konsidera buat ne’e la fasil ida bainhira atu implementa tanba mosu sirkunstánsia lubuk ida,” nia dehan.

Jornalista : Tomé Amado

Editór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!