DNMG realiza worshop konsultasaun enkuadramentu nasionál servisu klimátiku

DILI, 27 marsu 2023 (TATOLI)—Ministériu Transporte Komunikasaun (MTK), liuhosi Diresaun Nasional Meteorolójia no Jeofízika (DNMG, sigla portugés) segunda ne’e, hala’o workshop kona-ba konsultasaun linã ministeriál sira hodi estabelese enkuadramentu nasionál ba servisu klimátiku nian.
Diretór DNMG, Terêncio Fernandes, hateten objetivu hosi workshop ne’e, oinsá forma ka estabelese forum ba servisu klimátiku nian atu fo informasaun sira kona-ba klima ninian.
“Ita hatene katak, durante ne’e informasaun sira relasiona klima ka tempu nian ne’e diferente tebes ho, nune’e ita forma enkuadramentu ida ne’e, atu iha informasaun relasiona klima ninian ba kada setór bele fó sai nia informasaun ketak, maibé sai fonte ida de’it, nune’e akontese buat ruma bele iha responsabilidade,” Terência Fernandes hateten, iha salaun City8 Manleuana, Dili.
Nia dehan, kada setór sira ne’ebé durante fó informasaun kona-ba klima nian sei servisu hamutuk ho DNMG mak hanesan, Ministériu Agrikultura no Peska (MAP) Ministériu Saúde (MS), Ministeriu Turismu no Komersiu (MTK) no ministeriu relavante sira seluk.
Nia hateten, kada instituisaun sira ne’e ida-idak bele fó sai informasaun kona-ba klima nian. Maibé liuhosi enkuadramentu ida ne’e oinsá informasaun bele sai fontes ida de’it nune’e labele halo públiku sai pániku.
Nia dehan, estabelesimentu enkuadramentu nasionál servisu klimátku nian ne’e, ninia konsultasaun hala’o tiha ona iha tinan kotuk, no tinan ne’e kontinua oinsá halo planu estratéjiku no asaun atu bele prepara estatutu planu ba oin no asaun saida mak kada instituisaun sira atu halo.
“Tanba ita sei koordena servisu hamutuk ho setór sira hotu, atu ko’alia kona-ba idaidak nia papél, liuliu ba iha informasaun klima nian ba públiku,” Terêncio dehan.
Atividade ne’ebé DNMG hala’o ne’e hetan apoiu hosi Fundu Klimátiku Verde, hamutuk milliaun $21,7. Orsamentu ne’e mai iha Sekretáriu Estadu Ambiente (SEA) mak fahe ba kada instituisaun sira implementa inklui DNMG rasik.
“Hosi orsamentu Fundu Klimátiku Verde milliaun $21,7 aloka mai iha DNMG liuhosi teknikal partner hamutuk milliaun $12,9 hodi monta ekipamentu Automated Weather Observing System (AWOS), Weather Doplar Radar no Center Forcasting System,” nia dehan.
Iha fatin hanesan, Reprezentante Regional Integrated Multi-Hazard Early Warning System for Africa and Asia (RIMES), Carlyne Yu, hateten, sira-nia parte servisu hamutuk ho DNMG iha tempu naruk ona liuhosi apoiu Fundu Klimátiku Verde nian.
“Servisu ne’ebé ami apoiu ba DNMG nian mak fo kapasidade fornesimentu klima ninian oinsá transmite halo interpretasaun ba informasaun klimátika no oinsá atu tulun DNMG. Ami mós apoiu DNMG oinsá ajuda fó informasaun klima nian liuliu ba servisu iha área marina nian oinsá ajuda peskadór sira relasiona ho laloran tasi nian,” nia dehan.
Aleinde ne’e, RIMES mós apoiu DNMG estabele sentru Informasaun Teknolójia (IT) atu oinsá bele apoiu DNMG akumula informasaun relasiona klima nian no ajuda fali parte relevante sira hodi halo sira-nia planu no atividade tuir tempu ka klima ne’ebé iha.
Jornalista : Arminda Fonseca
Editora : Armandina Moniz

