SEKOMS konsidera kultura nu’udar lalenok ba timoroan hotu
DILI, 13 abríl 2023 (TATOLI)–Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Mericio Juvinal dos Reis ‘Akara’, konsidera kultura sai lalenok ida ba timoroan hotu iha ninia moris loro-loron, atu nune’e bele hatene respeita no hadomi malu nu’udar ema Timor.
“Tanba saida mak ita tenke divulga no promove ita-nia identidade kulturál, tanba ita hatene nasaun ka rai hotu-hotu iha mundu iha mós valór kulturál ne’ebé mak kada komunidade no nasaun moris no aprende hahú hosi nia sei ki’ik to’o nia boot,” Akara hateten iha resintu knua uma lisan Karketu Leo-Besi, Manleuana, Bayaleste, kinta ne’e.
Governante ne’e haktuir, kultura hanesan lalenok ida-ne’ebé sai lalatak ba individu ema ida-nian, kultura mak sei lori timoroan hotu atu la’o tuir dalan ba futuru ne’ebé di’ak liu.
Signifika katak, timoroan hotu tenke valoriza valór hosi kultura ne’e rasik liuhosi moris loro-loron nian atu respeita malu tuir modelu ne’ebé mak ema timoroan ida-idak hakarak implementa.
Tanba, nia dehan, kultura iha ninia valor rasik ne’ebé lia-na’in sira kria atu regula no guia ema hotu atu hakat ba futuru ida-ne’ebé di’akliu, hanesan ema timoroan tenke buka aprende barak liután oinsá atu respeita valór kulturál sira iha nasaun ne’e.
“Se Timor rasik mak lakohi aprende no hatene ninia kultura rasik nia sei laiha abut ida forte. Ba ita-nia maluk sira-ne’ebé mak la moris ona tuir valór kulturál, ita bele konsidera katak sira-ne’e la pertense ona hosi kultura ne’e rasik no sira sees ona hosi tradisaun kultura no bele dehan sira ne’e laiha ona abut,” nia hateten.
Rai timor ne’e molok atu sai nasaun ida livre no independente, nia hateten, liuhosi prosesu ida naruk hahú hosi luta durante tinan 24 nia laran maibé hetan apoiu hosi forsa natureza ho Maromak nia kbiit, ne’eduni labele haluha sira tanba sira mak sai forsa hodi guia luta ne’ebé eroi no eroina sira fó ona.
Durante luta naruk ne’ebé timoroan hotu enfrenta konsege hasoru dezafiu oioin to’o ikus mai termina ninia ukun an iha 1999.
Maibé depois ukun an tiha akontese tan kauza boot ida-ne’ebé halo mundu hotu preokupa inklui Timor rasik mak moras pandemia COVID-19, maibé VIII governu tau importánsia ba povu ninia moris hodi konvida lia-na’in sira hosi munisípiu hotu hamutuk hodi hamulak ba natureza atu tulun no proteje povu Timor sira labele hetan susar no mate tanba morsa ne’e.
Liuhosi esforsu sira-ne’e hotu konsege rezolve maske iha ema timoroan balun mate duni maibé la hanesan ho nasaun sira seluk.
Iha Azia no Europa ne’ebé kuaze rihun ba rihun lakon sira-nia vida ba virus ida-ne’e, ne’eduni hanesan timoroan mai hamutuk hodi kontinua valoriza kultura Timor nian, atu nune’e bele hametin liután Timor nia kultura hodi lori nasaun sai metin ba nafatin.
Jornalista : Tomé Amado
Editór : Cancio Ximenes
