Top

Governu no IOM lansa perfíl migrasaun

Vise-Ministru Interiór, António Armindo. Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 18 abríl 2023 (TATOLI) – Governu no Organizasaun Internasional ba Migrasaun (OIM) halo lansamentu ba perfíl Migrasaun iha Timor-Leste, nudar instrumentu ida ne’ebé atu halibur dadus migrasaun nian hodi apoia Guvernu Timor-Leste ba elaborasaun polítika bazea ba evidénsia.

Perfíl Migrasaun ida ne’e lansa direta hosi Vise-Ministru Interiór, António Armindo. Programa ida ne’e hetan apoia hosi Fundu Dezenvolvimentu OIM (sigla ingles-IOM Development Fund), ho substánsia ida atu dezenvolve hamutuk liuhosi kolaborasaun entre Ministeriu Justisa no Ministeriu Interiór hodi fornese vizaun ida globál  ba servisu migrasaun iha kontestu seguransa interna no internasionál iha Timor-Leste.

“Uluk akontese deslokamentu migratóriu tanba kauza hosi konflitu no ema barak halai hosi sira nia rai timor ba rai seluk. Agora Timor-Leste sai ona nudar nasaun ida ne’ebé ho nia pozisaun estratéjiku ba movimentu ema no sasan inklui mós hanesan ponte ba rejiaun azia no mós ba Pasífiku, dezde independénsia to’o ohin loron alkansa ona buat barak, inklui kontribuisaun migrante nian ba dezenvolvimentu sosiu-ekonómiku”, Vise-Ministru Interiór dehan Antonio Armindo, liuhosi komunikadu ne’ebé Agência TATOLI asesu.

Tuir nia, deslokamentu barak ba rai liur ne’ebé mak akontese iha pasadu tanba boa vontade no agora daudaun migrante timoroan sira diaspora mak sai ajente importante ba dezenvolvimentu sósiu ekonómiku ba tempu agora no future.

“Komunidade timoroan kuaze rihun lima nulu (50.000) maka hela iha estranjeiru, Timor-Leste mos hetan benefísiu makas hosi remesa ne’ebé haruka mai ho estimasaun nominál estatístika serka 8,7% tuir rendimentu nasionál Timor-Leste nian (GDP;Gross Domestic Product). Ida ne’e signifika migrasaun ida ne’e iha benefísiu tebes no konkretu duni ba ita-nia nasaun”, nia relata.

Nia dehan, remessa mak fontes bo’ot rendimentu não petrolífero ba Timor-Leste no presiza servisu makas hodi jere ho di’ak atu bele sai insturmentu ba diversifikasaun ekonomia ida ne’ebé hakat liu ba dezenvolvimentu sustentável nian.

“Ita halo envolvimentu regulár iha programa PALM (Pacific Labour Mobility) no programa Employment Permit System (EPS) Korea nian, maibé ita presija evita hodi monu ba lasu remessa nian ka remittance trap no iha tempu hanesan bele rezolve mós asuntu relasionadu ho kauza migrasaun nian”, nia afirma.

“Kuaze tinan 20 nia-laran Servisu Migrasaun prosesa entrada no saida viajante ho de’it sistema manuál ne’ebé la efisiente no efetivu, maibé wainhira IOM halo parseiru ho Governu Austrália liuhosi Departamentu Asuntu Interna instala ekipamentu jestaun fronteira ida ho naran Sistema Análize Dadus no Informasaun Migratóriu (MIDAS), Servisu Migrasaun konsege prosesa no análize dadus viajante sira nian ne’ebé providénsia koñesimentu ida klean ba planu polítika bazea ba evidénsia iha jestaun governasaun fronteira nian. Adisionalmente, wainhira Governu utiliza MIDAS signifika iha ona sistema ne’ebé mak bele deteta migrasaun iregulár inklui verifika ho lista alerta INTERPOL nian”, nia salienta.

Governante ne’e afirma, dezde MIDAS hahú operasaun iha Dezembru tinan 2022, konsege rejista rihun 81, númeru pasajeiru hosi postu entrada hotu (Aeroportu, Batugade, Salele no Sakato), kada fulan rejista viajante liu 20,000  no viajante ne’ebé mai iha Timor-Leste maioria mai ho propozitu turizmu nian tuir fali mai mak servisu no negósiu nian.

“Dezafius imediata ne’ebé koloka mak migrasaun irregular no tráfiku ema nian (sigla ingles;TIP), sei sai ameasa bo’ot ba seguransa nasionál. Tanba ne’e maka tinan kotuk Governu halo parseria ho IOM hodi estabelese grupu traballu kontra tráfiku no fo formasaun ba ema hamutuk 350 ba entidade fornesedór sira inklui ofisiál ajénsia implemetadór no komunidade sira atu halo koordenasaun di’ak entre autór sira iha nível doméstiku, rejionál no internasionál”, nia revela.

Antonio Armindo salienta, Perfíl Migrasaun permite Governu Timor-Leste hodi dezenvolve polítika ida bazea ba evidénsia la’os de’it ba migrasaun maibé mós ba kestaun hirak ne’ebé mak interligadu no afeta ba dinámiku migrasaun nian hanesan tráfiku umanu, migrasaun laborál, polítika ba envolvimentu diaspora no seluk tan.

“Iha tinan 2022, Governu ho koordenasaun hamutuk ho IOM finansiadu hosi UN Joint Fund, bazeia ba dadus relasiona ho migrasaun ne’ebé mak inkorpora iha Perfíl Migrasaun konsege dezenvolve tan Polítika Envolvimentu Diaspora Timor-Leste nian ba tinan 2023-2027 ho mós planu asaun no dezenvolve mos Estratejia Mobilizasaun Remessa ba Timor-Leste, nune’e Governu mós estabelese ona Sekretariadu Estadu ida espesifikamente ba komunidade diaspora nian”, António adianta.

Iha parte seluk, Governante ne’e rekoñese movimentu laborál ne’e mós bele rezulta brain drain menus ka lakon timoroan ho habilidade tanba sai ba rai liur sei afeta merkadu laborál iha rai laran. Nune’e governu mós presiza buka alternativu hodi atrai fali traballadór sira ho abilidade hodi priénse vaga hirak ne’e no transfere mós sira nia abilidade no koñesimentu ba forsa laborál doméstiku nian.

“Ikus liu, ha’u lori Governu Timor-Leste nia-naran hakarak hato’o gratitude ba IOM Development Fund, tanba ho apoiu finanseiru konsege realiza Perfíl Migrasaun no-mos agradese ba Gabinete Ministériu Interiór no Ministériu Justisa hodi apoia projetu kolaborativu ida ne’e. Hau espera katak Perfíl Migrasaun Timor-Leste bele apoia entidade “decision makers” sira, hodi formula polítika, programa no lei sira bazeia ba dadus ne’ebé iha, nune bele kontribui pozitivamente ba migrasaun no melhoramentu migrasaun nian iha aspetu tomak iha polítika públiku nian”, nia hakotu.

Iha fatin hanesan, Xefe Misaun IOM iha Timor-Leste, Ihma Shareef, dehan atu haforsa servisu migrasaun nian iha Timor-Leste presija iha kooperasaun di’ak ba malu.

“Perfíl Migrasaun destaka komplesidade migrasaun nian iha Timor-Leste inklui razaun tanba sa migrasaun akontese, razaun sira ne’e nia abut mak falta edukasaun, bem estar sosiál, infrastrutura no dezenvolvimentu. Perfíl ne’e mós bele sai fonte primaria ba dadus migrasaun ne’ebé kredível ka konfiável ba formuladór sira polítiku ka decision makers sira. Tanba ne’e se ita hakarak istória migrasaun Timor-Leste nian ida susesu, ita tenke servisu hamutuk hodi asegura katak migrasaun ida ne’e eskolla ida bem informadu, ne’ebé mak promove migrasaun ida ordenadu no umanu ba benefísiu ema hotu nian”, Ihma Shareef refere.

Partisipa iha lansamentu perfíl migrasaun ne’e envolve, Enkaregadu Negósiu Embaixada EUA, Tom Daley, reprezentante Embaixadór Austrália iha Timor-Leste, Reprezentante Komandu Jerál PNTL, Superintendente Xefe Polísia Carlos Jerónimo, konsuladu onorária ba Alemanha iha Timor-Leste Lena Lenzen, Adjuntu Servisu Migrasaun Inspetór Xefe Polisia Bernardo Freitas, Korpu Diplomátiku inklui reprezentante Organizasaun Internasionál sira ne’ebé durante ne’e parseria ho Ministériu Interiór.

Jornalista: Hortencio Sanchez

Editór : Zezito Silva

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!