DILI, 28 setembru 2023 (TATOLI) – Na’an-karau, fahi, ikan no boek importadu ne’ebé fa’an iha supermerkadu balun kontamina ho formalin, informa peskizadór husi Institutu Politékniku Betanu (IPB), Acácio Cardoso Amaral, hafoin halo investigasaun ba amostra produtu refere.
Amostra husi produtu ne’e peskizadór bá halo teste iha laboratóriu kímiku Institutu Nasionál Formasaun Dosente no Profisionál Edukasaun (INFORDEPE) nian no nia rezutadu hatudu pozitivu katak iha kontaminasaun ho formalin.
“Ha’u foti amostra na’an-karau, na’an-fahi, ikan no boek husi supermerkadu boboot sira iha Dili laran ne’ebé ha’u la presiza temi sira-nian naran. Ha’u lori bá halo teste, infelizmente na’an, ikan no boek sira ne’e maioria kontamina ho formalin”, Acácio Amaral reitera ba Tatoli, iha kampus UNTL, ohin.
Tanba ne’e, nia husu ba Governu liuhusi ministériu relevante sira ne’ebé iha responsabilidade ba saúde públika tenke toma medida hodi foti asaun ruma kontra importasaun produtu sira ne’ebé fó risku ba ema nia saúde.
“Kuandu hahán sira ne’e kontinua importa, ba futuru sei hamosu moras kankru ba timoroan sira”, nia hatete.
Prezidente IPB ne’e hatutan atividade peskiza sientífika ne’ebé nia halo bazeia ba títulu ne’ebé nia foti kona-ba Identifika kontaminasaun formalin ba na’an no ikan sira ne’ebé importa husi rai-li’ur.
Inisiativa hodi halo peskiza tanba antes ne’e mosu lamentasaun barak husi komunidade sira katak hahán importadu ne’e kontamina ho formalin, maibé ema ko’alia de’it no seidauk iha evidénsia ruma mak hatudu katak ne’e loos duni iha.
“Tanba ne’e ha’u foti desizaun hodi hili matéria peskiza ne’e hodi hakarak hetan evidénsia. Entaun, ha’u koko halo peskiza sientífika ida hodi foti amostra sira ne’e lori ba laboratóriu hodi halo teste no realidade hatudu duni buat ne’ebé maka ha’u halo iha rezultadu iha kontaminasaun”, nia komprova.
Atividade teste ba amostra sira ne’e konklui iha 15 setembru no daudaun nia halo ona aprezentasaun rezultadu prelemináriu ba ekipa júri sira, nune’e bele hetan sujestaun ruma atu iha finalizasaun 30 novembru ne’e bele kompleta ona dadus sira. Tanba dadus ne’ebé rekolla ne’e presiza hakerek ho didi’ak no tenke halo análize kle’an.
“Nia impaktu boot no sei afeta ba ema nia saúde tanba formalin ne’e mai husi forma líkidu husi formaldehyde ho modelu been hanesan ajente carcinogenic ne’ebé ba futuru bele kria formasaun ba moras kankru”, realsa.
Atu hetan nia impaktu ba moras kankru kabe ba formalin ne’e rasik presiza iha investigasaun kle’an hodi hatene prevalénsia moras kankru iha Timor-Leste ba ema nia saúde ligadu ho konsumu hahán importadu sira.
“Ita presiza iha tan estudu kle’an hodi bele hatene kauza sira ne’e. Maibé, ida ne’ebé maka ita hetan ne’e maka husi rezultadu formalin iha na’an, ikan no boek sira ne’e sei fó impaktu ba ema nia saúde no bele hamosu kankru”, konklui.
Notísia relevante: UNTL no IPB sei halo investigasaun iha área temátika rua
Jornalista: Tomé Amado
Editora: Maria Auxiliadora
