Top

Tribunál absolve arguidu Smith no na’in-rua hosi krime falsifikasaun dokumentu veteranu

Virgílio Smith. Imajen/Egas Cristóvão

DILI, 29 setembru 2023 (TATOLI) – Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli (TJPID), hatún desizaun hodi absolve arguidu eis-Prezidente Komisaun Omenejen, Virgilio Smith ho arguidu FADCS no AB hosi krime falsifikasaun agravadu, burla agravadu no krime Administrasaun Danoza.

Molok ne’e Virgilio Smith, Ministériu Públiku akuza ho krime Administrasaun Danoza, ne’ebé previstu iha artigu 274 hosi Kódigu Penál Timor-Leste.

Arguidu FADCS, ministériu akuza krime Burla Agravado ne’ebé previstu iha artigu 267 hosi Kódigu Penál Timor-Leste. Arguidu ABM, Ministériu Públiku akuza ho krime Administrasaun Danoza, ne’ebé previstu iha artigu 274 no krime Falsifikasaun Agravadu ne’ebé previstu iha artigu 304 hosi Kódigu Penal Timor-Leste.

Kazu falsifikasaun ne’e akontese iha 2014 bainhira arguidu FADSC trata nia dokumentu veteranu iha komisaun omenajen Dili. Nune’e deskonfia katak iha prosesu ne’e, verifikasaun dadus mosu irgularidade no arguidu sira lori malu to’o keixa malu to’o ba dalan legál.

Iha seta (29/9 ) ohin liuhosi akordaun Tribunál nian ne’ebé lé sai hosi Juiz Titulár ba kazu ne’e, Juiz José Gonçalves, deklara katak absolve arguidu sira hosi krime ne’ebé Ministériu Públiku akuza ba arguidu sira tanba durante iha prosesu julgamentu ba arguidu faktu sira ne’ebé mak ministériu konta iha akuzasaun la aprovadu katak arguidu na’in-tolu ne’e komete iha krime sira ne’ebé Ministériu Públiku akuza ba arguidu sira.

Juiz José dehan, arguidu FADSC iha nia dokumentu baze dadus, veternu nian, hatudu arguidu nu’udar veteranu ida momentu nia trata dokumentu veteran, nia kumpre duni prosedimentu legál liuliu kritériu ne’ebé komisaun ómenajen prepara hanesan priénse formuláriu no kestaun sira seluk.

Maibé iha prosesu ne’e mosu dehan tuir loloos arguidu FADSC ninian envolvimentu ba atividade klandestina ne’e tuir sasin sira ne’ebé aprezenta ba Ministériu públiku to’o tinan 7-14 tanba arguidu mós servisu ho bapa sira tanba ne’e nia lebele hetan 8-14.

Maibé realidade hatudu katak dokumentu ne’ebé aprezenta ba Komisaun Ómenajen liuhosi arguidu AB hanesan Prezidente Komisaun Ómenajen Díli iha momentu ne’ebá haree katak arguidu FADSC nia dokumentu konfirmadu, nia hanesan ema ne’ebé mak halo atividade kladestina hodi kontribui ba prosesu libertasun nasionál ho arguidu lori ba Prezidente omenajen Virgilio Smith hodi halo aprovasaun.

Haree ba ida-ne’e, Tribunál entende katak atu to’o levél ida 8-14 ne’e prosesu ida ne’ebé komisaun halo tuir lei, tanba arguidu FADSC nia envolve duni atividade kladestina tanba ne’e Tribunál konsidera faktu ne’ebé sasin sira hato’o ne’e la aprovadu katak aguidu sira komete krime ne’ebé Ministériu Públiku akuza ba arguidu sira.

“Tanba ne’e, Tribunál deklara katak absolve arguidu sira hosi krime ne’ebé Ministériu Públiku aprezenta iha akuzasaun”, Juiz José Gonçalves deklara iha sala julgamentu TJPID, Colmera sesta ne’e.

Juiz dehan, argudu sira faktu la aprovadu katak sira komete krime falsifikasaun agravadu.

“Ministériu Públiku akuza arguidu sira bazea ba deklarsaun hosi sasin sira katak Ministériu Públiku nia akuzasaun ne’e apenas rona de’it sasin sira depois Ministériu Públiku halo akuzasaun ba arguidu sira katak sira komete krime falsifikasaun agravadu”, nia haktuir.

“Tanba Tribunál entende ida-ne’e no deklara katak arguidu na’in-tolu la’os absolve hosi krime ne’ebé Ministériu Públiku akuza ba sira”, nia adianta.

Tuir akuzasaun ne’ebé Ministériu Públiku aprezenta ba Tribunál lee sai katak arguidu FADSC “CHARLOT”, iha 21 Agostu, tinan 1975 hanesan milísia kaer kilat Maujer ida no halai  iha Ai-laran husi Diresaun Loes mai Ermera.

Iha 28 Novembru 1975 bainhira Forsa Indonézia mai hahú asaltu iha Postu Atabae.

Hanesan Forsas Milisia arguidu FADSC “CHARLOT” hamutuk ho populasaun sira mai entrega aan (rende) ba Forsa Indonézia (Batalhão 111) iha Aileu-Laulara, Suku Bukulelo, Aldeia Fatisi (Komoro Mota Ulun) Iha loron-11, fulan Junu, tinan-1976, mak forsa Indonézia sira lori arguidu ho populasaun sira mai entrega iha Manleuana.

Tuir mai, arguidu FADSC “CHARLOT” simu tan foos (arroz) karon ida 100 kg (kilograma atus ida) no forsa Indonézia sira mak lori arguidu CHARLOT’ ba iha nia inan-aman sira nia uma iha Kulu-Hun (arguidu nia rezidénsia atuál).

Arguidu FADSC nunka tama, nem loron ida iha prizaun ka Komarka Militár sira nia hanesan : tama iha Komarka KORAMIL ka KODI iha Dili.

Arguidu mós nunka ka nem aprezenta aan (Wajib Lapor) iha KORAMIL ka KODIM iha Dili laran.

Arguidu maun ida ho naran Manuel ne’ebé mak hanesan Tropas (Tentara) Indonézia nia no servisu iha KODIM Dili.

Arguidu FADSC “CHARLOT” mós iha 1991-2993 hakiak bapa NANGGALA ida ho naran BAMBANG (INFORMADOR husi KOPASUS /Boina Mean) iha nia uma iha Kulu-Hun.

Arguidu FADSC “CHARLOT”, nunka hetan detensaun nem ba aprezenta aan iha Autoridade Militár ka Polisia! (KODIM, KORAMIL ka Polisia) hanesan hato’o iha dokumentu baze de dadus.

Arguidu “CHARLOT”, ho voluntariamente sai hanesan kolaboradór inimigu ka Forsa Indonézia hodi bolu no hakiak bapa NANGGALA ida ho naran BAMBANG (INFORMADOR husi KOPASUS/Boina Mean) iha nia uma iha Kulu-Hun no Tropas Indonézia husi Batalyon Territorial/BIT-433 hodi ba hela iha nia rai, iha nia arguidu-nia uma oin hodi fó presaun ba joven no mós grupu klandestina sira iha Bairru refere ne’ebé mak kontra Interesse ba Libertasaun Nasionál.

Tuir loloos arguidu hato’o informasaun falsu iha dokumentu baze dadus, para fasilita nia planu kriminozu atu simu ka hetan enrikesimentu ba nia aan no hamosu prejuízu patrimoniál ba Estadu arguidu konsege duni.

Arguidu AB “RECI CASSA”, Homenagem-Munisípiu Dili nian ne’ebé mak hala’o servisu iha Edifísiu iha Caicoli-Komisaun Homenagem.

Arguidu AB “RECI CASSA”, nu’udar Komisáriu husi Komisaun Eventuál no responsavél ba dados pesoál arguidu FADSC

Nudar responsavél, arguidu AB “RECI CASSA”, ne’ebé hanesan membru Komissão Eventual ne’ebé mak halo verifikasaun no aprovasaun ba dados arguidu “CHARLOT”, iha loron-26, fulan-Marsu, tinan-2010.

Arguidu AB “RECI CASSA”, mak aprova Registu Constante iha Base de Dados dos Combatentes da Libertasaun Nasionál de Timor-Leste-Ficha para Verificação Final, pela CEVD e pela CHSRR, das listas de 31 de Março de 2011.

Arguidu AB “RECI CASSA”, nudar membru Komissão Eventual ne’ebé mós ajuda hodi halo alterasaun no inventa (falsifika) dokumentu sira hanesan Registo konstante na base de dados dos Combatentes da Libertasaun Nacional de Timor-Leste, ne’ebé koresponde loloos ona ho dados pessoais husi arguidu FADSC.

Arguidu AB “RECI CASSA”, nu’udar Komisáriu husi Komisaun Homenagem-Municipiu Dili ne’ebé mak halo SUPERVISÃO DE REGISTO E DE RECURSOS ne’ebé mak lori relatóriu ba equipa de verificação 2 Recurso do Minicipio de Dili-iha 7 Abríl.

Arguidu AB “RECI CASSA”, nudar Komissariu husi Komisaun Homenagem-Municípiu Dili no membru husi EQUIPA DE 20 RECURSOS DISTRITO DILI.

Arguidu AB “RECI CASSA”, mak nudar Komissariu husi Komisaun Homenagem-Municípiu Dili no membru husi EQUIPA DE 20 RECURSOS DISTRITO DILI, ne’ebé mak foti desizaun ba rekucos ne’ebé aprezenta husi kontestante sira iha.

Arguidu AB “RECI CASSA” loloos impedidu tanba arguidu mós hanesan testemunha ba argutdu FADSC “CHARLOT”, maibé arguidu RECI CASSA kontinua intervem iha processo recurso ho objetivu para kontinua atu benificia arguidu FADSC.

Arguidu VS nudar Presidente Komissão Homenegem nia ne’ebé mak halo kna’ar iha Edificio iha Caicoli-Komissaun Homenagem.

Arguidu VS nudar Presidente Komissão Homenegem nian ne’ebé mak ikus mai foti desizaun ikus iha loron-17, fulan-Abril, tinan-2015, hodi aprova no autoriza Senhor Gabriel da (B. D) para processa arguidu FADSC “CHARLOT”, nia pensaun.

Arguidu AB RECI CASSA” mos ajuda inventa dados ba dos Santos Conceição “CHARLOT” ne’ebé nunka hetan detensaun nem halo aprezentasaun iha autoridade Militar ka Polisial Indonézia nian hodi halo foer naran Veteranos ne ebé Timor-oan barak mak mate no terus ba no mos Prejudika Estado Republika Demorátika Timor-Leste (RDTL).

Arguidu AB “RECI CASSA” hatene katak nia iha obrigasaun atu  ho izensaun, labele utiliza nia kargu nudar Komissario Komissaun Homenagem atu benefisia arguidu FADSC “CHARLOT” hodi defende interese estada nian mas nia la halo ida ne’e. Iarguidu uza ninia kargu ho pozisaun hodi benifisia direitamente arguidu FADSC “CHARLOT” no prejudika estadu.

Arguidu AB “RECI CASSA” hanesan Komissariu Komissão Homenagem Distritu Dui tuir lojoos iha obrigasaun espesiai atu ia bele pratika krime ne’e, hodi inventa dados ba Kombatentes da Libertasan Nasional Timor-Leste ne’e maibé arguidu uza autoridade públika ne’ebé nia iha hodi halo ka komete iha krime  art. 52 n 2 alinea c) no f) husi Kódigo Penal.

Tuir mai, arguidu FADSC “CHARLOT” ho konjugasaun esforsu husi arguidu AB “RECI CASSA”, hakarak no ho intensaun konsege halo alterasaun ka falsifikasaun ba dokumentu sira hanesan Registo constante na base de dados dos Combatentes da Libertasaun Nasionál de Timor-Leste ho dokumentos suporta sira seluk.

Arguidu sira  hanesan FADSC “Charlot” no AB hatene katak sira nia konduta nee lei proebidu ka lei bandu no hetan punisaun tuir lei penal mas arguidu sira halo nafatin.

Arguide VS nu’udarudar Prezidente Komissaun Homenagem la iha Autoridade, kapasidade no nem seriedade hodi rozolve no impede falsifikasaun ba dados Veteranos ne ebé mak akoniese ba kazu arguidu FADSC “CHARLOT” no nos kazu sira seluk hodi hafoer no hamonu VETERANOS tomak nia naran no hamosu enorme prejuizu ba Estadu RDTL.

Konsekuénsia husi arguidu  FADSC “CHARLOT”, AB “RECI CASSA” no arguidu VS maka kauza Estadu Repúblika Demokrátka Timor-Leste (RDTL) tenke selu osan pensaun ba arguiduarguidu FADSC “CHARLOT” ho total USD 29.760.00 dolar Amerikanu rihun rua nulu resin-sia, atus hitu neen-nulu) hahú husi Janeiru, tinan-2014 to’o Outubro 2022.

Aleinde ne’e, konsekuénsia seluk mak kauza mós Estadu Repúblika Demokrátika Timor-Leste (RDTL) mos tenke fó kondekorasaun ho grau segundu (grau II) responde ho tinan-8-14, grau ne’ebé mak Ás liu daruak ne’ebé Estadu atribui ba nia Funu nain (Veteranos) sira maibé iha kazu ne’e atribui fali ba arguidu FADSC “CHARLOT” ne’ebé tuir Lei loloos la merese nem kondekorasaun ruma.

Arguidu AB “RECI CASSA” hatene katak kó-arguidu FADSC “CHARLOT”, la merece hetan grau tinan 8-14 mezmu nunee arguidu AB  “RECI CASSA” nudar membru Comissão Homenagem kontinua halo esforsu hotu para benifisia arguidu Francisco ilejitimamente.

Arguidu VS hatene katak arguidu FADSCla merece hetan grau tinan 8-14, mezmu nune’e arguidu VS nudar Prezidente Homenagem kontinua aprova no autoriza hodi prosesa arguidu FADSC “CHARLOT” nia pensaun ilejitimamente.

Arguidu sira hansan  FADSC, “CHARLOT”, AB “RECI CASSA” no VS halo atusaun sira-ne’e ho livre, konsiente no deliberadamente, sira hatene katak sira-nia atuasaun sira-ne’e lei bandu ka proibidu maske nune’e arguidu sira hakarak no halo (atua) nafatin.

Ho nune’e, arguidu FADSC “CHARLOT” hanesan Autor Material, ho forma konsumada no  konkursu real komete iha Krime Burla Agravado, ne’ebé previstu  no punidu tuir art. 267 n. 1 husi Kódigu Penal Timor-Leste, konjugadu ho art. 302 n. 1 alinea d) husi Kódigu Penal Timor Leste.

Arguidu AB “RECI CASSA”, hanesan Autor Material, ho forma konsumada no konkursu real komete iha Krime Administrasaun Danoza, ne’ebé previstu  no punidu tuir art. 274 nºs 1 no 2 husi Kódigu Penal Timor-Leste, konjugadu ho art. 302 n. 1 alinea a) husi Kódigu Penal Timor Leste, no  Krime Falsifikasaun Agravado, ne’ebé previstu no punidu tuir art. 304 nºs. 1 no 2 husi Kódigu Penal Timor-Leste.

No, arguidu VS, hanesan Autor Material, ho forma konsumada komete iha Krime Administrasaun Danoza, ne’ebé previstu i punidu tuir art. 274 nºs 1 no 2 husi Kódigu. Penal Timor-Leste.

Audiénsia julgamentu ne’e prezide husi juiz koletivu, José Gonçalves, Alvaro Freitas no Argentino Nunes ,Ministériu Públiku reprezenta husi Prokuradór Adérito Tilman arguidu FADSC hetan asisténsia legal husi advogadu privadu Octávio Cardoso no defensór Públiku Manuel Amaral.

Jornalista: Natalino Costa

Editór : Zezito Silva

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!