iklan

POLÍTIKA

Edukasaun kona-ba nasionalizmu-patriotizmu iha eskola seidauk másimu

Edukasaun kona-ba nasionalizmu-patriotizmu iha eskola seidauk másimu

Profesór no atuál Vigário iha Parokia Nossa Senhora do Rosário de Fátima Uatolari, Pe. Heriberto Soares Pedro, SVD. Imajen/Espesiál.

DILI, 27 novembru 2023 (TATOLI)—Profesór Eskola Bázika Sentrál (EBC, sigla portugés) Katólika Santa Maria de Fátima Macadique, postu administrativu Uatolari, munisípiu Viqueque, Pe. Heriberto Soares pedro, SVD, hateten edukasaun ne’ebé agora daudaun la’o ne’e entre “Mehi” no “Realidade”.

Notísia Relevante: Joven sira presiza banati espíritu luta-na’in hametin nasionalizmu no patriotizmu

Tuir nia, politika Ministériu Edukasaun hodi fó prioridade ba edukasaun sívika liuliu liga ba Nasionalizmu no Patriotizmu ne’e menus tebes no seidauk másimu.

Pe. Heriberto Soares Pedro, SVD. Imajen/Espesiál.

“Tuir ha’u-nia observasaun, ita-nia edukasaun maiória ba liu iha teória maibé ba prátika hanesan edukasaun sivika ne’e rasik seidauk hala’o ho másimu. Tanba ne’e, husu Ministériu Eduaksaun halo mós livru istória sira, atu nune’e estudante sira bele asesu, no sira bele hatene loloos kona-ba edukasaun iha tempu Portugéz, Indonézia no to’o mai ukun rasik aa ne’e ho klaru,” Profesór Heriberto Soares Pedro hateten ba Agência Tatoli liuhosi WhatsApp (WA) relasiona ho Timor-Leste komemora loron proklamasaun independénsia 28 Novembru ba dala-48 (28 novembru 1975-28 novembru 2023) ho tema “Celebrar a História e Construir o Futuro”, segunda (28 novembru 2023) ne’e.

Atu hatene liután kona-ba “Nasionalizmu” no “Patriotizmu” iha ámbitu ukun rasik aan nia laran ne’e, jornalista Osória Marques hala’o entrevista eskluzivu ho Profesór no atuál Vigário iha Parokia Nossa Senhora do Rosário de Fátima Uatolari, Pe. Heriberto Soares Pedro (HSP), hanesan tuir mai ne’e;

TATOLI: Tinan ida-ne’e, Timor-Leste komemora loron proklamasaun 28 novembru ba dala-48 ona, nu’udar profesór ida, oinsá ita-nia pontu de vista kona-ba nasionalizmu no patriotizmu? 

HSP: Nu’ udar profesór, ha’u-nia ponstu de vizta kona-ba nasionalizmu no patriotizmu ne’e, uluk knanain ita tenke hatene klaru kona-ba liafuan “nasionalizmu no patriotizmu”. “Nasionalizmu” iha ninia definisaun katak ideolojia ida-ne’e mak ho konsiderasaun tomak kona-ba fedelidade ema-nian ba nia rain no nasaun (nation state) ka mentalidade no atetude ema-nian hodi hatudu mós ninia lealidade no partisipasaun másimu ba iha dezenvovimentu nasaun nian.

“Partriotizmu” katak vontade ema-nian hodi fo aan ba luta hodi defende rai no nasaun ka spiritu domin ba nasaun. Halo liafuan rua ne’e iha diferensa, iha konotasaun, maibé definisaun ida de’it, bainhira ko’ alia kona-ba direitu ema no nasaun nian.

Tanba ne’e, nu’udar profesór ha’u orgullu tebes ho ita-nia nasaun ne’ebé mak iha tinan ida-ne’e bele selebra ninia aniversariu ba Independensia Unilaterál nian ba dala-48. Konserteza, ita hotu nia sentidu de pertense ba rai ida-ne’e hatudu hosi ita hotu nia partisipasaun ne’ebé mak úniku. Iha ne’ebe, ita nia eroi no eroina sira hatuur hela sentidu Nasionalizmu no Patriotizmu no ohin loron ita hotu bele hetan ukun rasik aan.

No, liafuan nasionalizmu no patriotizmu, oras-ne’e nafatin sai hanesan euforia mai ita hotu liuliu ba profesór sira nafatin motiva estudante sira, atu nune’e bele mós komunga tiha liafuan Nasionalizmu no Patriotizmu iha sira-nia prosesu edukasaun. Atu nune’e, sira bele hatene no rekoñese katak Nasaun Timor-Leste antes ne’e mós iha istória ida, mak ohin loron hetan ukun rasik aan. No, estudante sira mós bele sente no kontinua saida mak iha ona ne’e ba oin ho estuda makaas.

TATOLI: Dalabarak ema dehan, edukasaun hanesan baze ida atu hametin estudante sira-nia nasionalizmu no patriotizmu. Tuir ita-nia haree, politika ministériu edukasaun fó ona prioridade ba edukasaun sivika liuliu liga ba nasionalizmu no patriotizmu ne’e?

HSP: Verdade! Edukasaun hanesan realidade mundu ida hodi kadi ema-nia hanoin. Edukasaun ohin loron sai hanesan mídia ida-ne’ebé mak konstrutivu ba ema hotu liuliu ba sira-ne’ebe mak oras ne’e fó sira-nia aan hodi aprende. Tanba edukasaun de’it mak bele fó resposta pozitivu ba aspetu hotu ema-nia moris.

Iha ne’ebé hatudu katak ema mak sai hanesan sujeitu no mós objetu ba edukasaun ne’e rasik. Kabe ba saida mak ita ko’alia kona-ba Edukasaun sai hanesan baze hodi hametin estudante sira-nia nasionalizmu no patriotizmu. Ida-ne’e ita haree ba realidade edukasaun ne’ebé mak ohin loron ita enfrenta.

Estudante Eskola Bázika Sentrál (EBC, sigla portugés) Katólika Santa Maria de Fátima Macadique, postu administrativu Uatolari, munisípiu Viqueque, tuir ezame nasionál. Imajen/espesiál.

Iha biban ida-ne’e, ha’u esklarese ba ita hotu katak ita iha konxiénsia ka lae, ita hatene ka finje lahatene, ita-nia edukasaun ne’ebe oras ne’e la’o hela iha tarefa ida ne’ebé mak ita bele dehan “Mehi” no “Realidade”. Tanbasá? Nasionalizmu no patriotizmu, ita bele dehan “No Coment!”, bainhira hotu-hotu sente katak sai na’in ba Timor-Leste.

Maibé, ha’u-nia preokupasaun mak ne’e, karik ita hotu-hotu dehan na’in ba Timor-Leste, saida mak ita halo liuliu hasa’e kualidade edukasaun iha ita-rain? Tuir ha’u-nia haree politika Ministériu Edukasaun hodi fó prioridade ba edukasaun sivika liuliu liga ba Nasionalizmu no Patriotizmu ne’e menus tebes no seidauk másimu.

Ko’alia kona-ba edukasaun sívika, ita ko’alia kona ona ba oinsá atu forma estudante sira iha eskola liuliu atividade estra-kurríkulár sira-ne’ebé mak forma duni atetude ka lala’ok estudante sira-nian.

Ein jerál, tuir ha’u-nia observasaun, ita-nia edukasaun maiória ba liu iha teória maibé ba prátika hanesan edukasaun sivika ne’e rasik seidauk hala’o ho másimu. Tanba ne’e, husu Ministériu Eduaksaun halo mós livru istória sira, atu nune’e estudante sira bele asesu no sira bele hatene loloos kona-ba edukasaun iha tempu Portugéz, Indonézia no to’o mai ukun rasik aa ne’e ho klaru.

Iha ne’e, liuhosi istória hirak ne’e mak sira foin sente katak edukasaun Timor-Leste la’ós de’it foin ohin loron maibé antes no nanis ona iha tempu pasadu. Iha ne’e mós sira foin bele kompreende saida mak Nasionalizma no Patriotizmu. Uluk ho edukasaun ne’ebé limitadu maibé konsege lori duni ninia impaktu ne’ebé mak pozitivu. Oinsá ho ita ohin loron?

TATOLI: Oinsá atu hametin nasionalizmu no patriotizmu se iha estudante no profesór balun mós ladún hatene kanta ino nasionál PATRIA! PATRIA!, ne’e tanbasá mak akontese nune’e?

HSP: Hametin Nasionalizmu no Patriotizmu entre profesór no estudante sira mak iha ne’eba profesór aira tenke hatene mós istoria Timor-Leste nian ho di’ak, bele fahe ba estudante sira no tau iha prátika bainhira iha içar bandeira hamutuk hodi hananu Hino Nasional RDTL “Patria! Patria!”. Ne’e iha ne’eba, ita sente no haree katak estudante no profesór iha sentidu ida de’it ba rai ida-ne’e.

No mós ai-knanauk rezisténsia barak ne’ebé mak sai mós hanesan ai-knananuk Timor-Leste nian ne’ebé fenomenál tebes hanesan Sae Fo Ramelau, Kolele Mai no seluk tán. Múzika hirak ne’e hatudu no hametin duni unidade, amizade no responsabilidade ba Rai doben Timor-Leste.

Ba profesór sira-ne’ebé mós dalaruma la dekor ino Nasional “Patria! Patria!”, ida-ne’e sai hanesan mós preokupasaun no oinsa nia iha sentimentu Nasionalizmu no Patriotizmu ba rai ida-ne’e. Nune’e hakarak ka lakohi, nu’udar sidadaun tenke hatene hananu múzika ino Nasionál “Patria! Patria!”.

TATOLI: Atu hametin estudante sira-nia nasionalizmu no patriotizmu, sá mak ita hakarak atu Ministériu Edukasaun (ME) tau prioridade ba edukasaun sívika ba estudante sira liga ho nasionalizmu no patriotizmu?

HSP: Hodi hametin di’ak liután Estudande no Profesór sira-nia sentidu nasionalizmu no patriotizmu mak iha ne’e husu ba Ministeriu Edukasaun tau regra ne’ebé mak rigirozu iha edukasaun sivika nian, atu nune’e bele hadi’a liután karáteristiku no mentalidade Estudande no Profesór sira ho di’ak.

Estudante Eskola Bázika Sentrál (EBC, sigla portugés) Katólika Santa Maria de Fátima Macadique, postu administrativu Uatolari, munisípiu Viqueque, tuir ezame nasionál. Imajen/espesiál.

Iha kurríkulu Timor-Leste nian aposta ona unidade kuríkulu Sidadania no Dezenvolvimentu Sosiál, atu eduka estudante sira sai sidadaun di’ak hodi respeita Lei no norma sira hotu ne’ebé estabele ona. No, sira bele sente duni katak sira pertense ba iha rai doben RDTL ida-ne’e, liuhosi fó sira-nia aan hodi dezenvolve.

TATOLI: Ita-nia mensajen ikus liga ho terminolojia “nasionalizmu” no “patriotizmu”?

HSP: Ukun-aan, sai liafuan no knananuk ne’ebe mak nakonu ho sentidu Nasionalizmu no Patriotizmu. Ohin, Timor-Leste hamriik hanesan Nasaun soberania ida iha mundu. “Nasaun forte bainhira edukasaun mós tenki forte”. Adagium ida-ne’e hatudu katak futuru no desenvolvimentu nasaun ida-nian depende ba iha kualidade edukasaun ne’ebe di’ak.

Tanba nasaun presiza ema matenek no hatene hodi ukun. Hosi ne’e, ha’u-nia mensajen ba ita hotu-hotu ne’ebé mak aban (28 novembru) selebra loron isóoriku ida-ne’e, mai ita hotu hametin unidade, amizade no responsabilidade. Tanba Timor-Leste ita-nian. No, nasaun atu ba oin mak hamutuk hadi’a Kualidade Edukasaun, liuliu ba edukasaun karáteristiku moris ema-nian.

Notísia Relevante:  Komemorasaun 12 novembru hanesan lisaun valór nasionalizmu no patriotizmu

Jornalista : Osória Marques 

Editór        : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!