Kaleidoskópia: TR admite partidu 17 konkore Eleisaun Lejislativa no proklama rezultadu

DILI, 29 dezembru 2023 (TATOLI) – Supremu Tribunál Justisa (STJ) nu’udár orgaun judisiál ne’ebé iha kompeténsia propria liuhosi Konsellu Superiór Majistratura Judisiál atu análize no deside kualker desizaun judisiál ruma.
Tribunál Rekursu, atualmente, nu’udár orgaun ne’ebé ezekuta servisu Supremu Tribunál Justisa (STJ) tuir lei haruka tanba ne’e liuhosi Tribunál Rekursu mak deside hodi admite partidu 17 hodi konkore iha eleisaun parlamentár 2023 no proklama rezultadu.
Iha 13 marsu 2023, Tribunál Rekursu liuhosi akordaun legaliza koaligasaun partidaria pré-eleitorál Aliansa Demokrátika (AD) ne’ebé kompostu hosi Partidu Libertasaun Povu Aileba (PLPA) no Partidu Dezenvolvimentu Populár (PDP).
Iha 13 marsu 2023, Partidu Sosialista Timor (PST) aprezenta nia lista kandidatura eleisaun parlamentár 2023 ba Tribunál Rekursu.
Iha 14 marsu 2023, Partido Unidade Nacional Democrática da Resistencia Timor-Leste (UNDERTIM) submete lista kandidatura deputadu 2023-2028 ba Tribunál Rekursu.
Iha 14 marsu 2023, Partidu Dezenvolvimentu Nasionál (PDN) retira hosi koaligasaun partidaria Pré-eleitorál Frente Ampla Demokrátika (FAD) ne’ebé mak antes ne’e kompostu hosi partidu haat hanesan Partidu Frente Rekonstrusaun Nasionál Timor-Leste Mudansa (Frente Mudansa), Partidu Uniaun Demokrátika Timorense (UDT), Partidu Sentru Asaun Demokrátika Timorense (CASDT) no Partidu Dezenvolvimentu Nasionál (PDN).
Iha 14 marsu 2023, Partidu Kmanek Haburas Unidade Nasional Timor Oan (KHUNTO) hato’o lista kandidatura ba Tribunál Rekursu.
Iha 15 marsu 2023, Prezidente Tribunál Rekursu Deolindo dos Santos, anúnsia provizária partidu hitu ne’ebé mak submete lista kandidatura hodi konkore iha eleisaun 2023-2028 mak hanesan Partidu Sosialista Timor (PST), Partidu Movimentu Libertasaun Povu Maubere (MLPM), Partido Unidade Nacional Democrática da Resistencia Timor-Leste (UNDERTIM), Partidu Kmanek Haburas Unidade Nasional Timor Oan (KHUNTO), Partidu Libertasaun Nasionál (PLP), Partidu Libertasaun Povu Aileba (PLPA).
Iha 15 marsu 2023, Prezidente Tribunál Rekursu Deolindo dos Santos, la admite koaligasaun partidaria pré-eleitórál atu konkore iha eleisaun parlamentár tanba la priénse rekezitu, koaligasaun partidaria tolu mak Frente Ampla Demokrátiku (FAD) ne’ebé mak antes ne’e kompostu hosi partidu haat, hanesan Partidu Frente Rekonstrusaun Nasionál Timor-Leste Mudansa (Frente Mudansa), Partidu Uniaun Demokrátika Timorense (UDT), Partidu Sentru Asaun Demokrátika Timorense (CASDT) no Partidu Dezenvolvimentu Nasionál (PDN).
Koaligasaun partidaria daruak mak koaligasaun partidaria pré-eleitorál Aliansa Demokrátika (AD) ne’ebé kompostu hosi partidu tolu mak Partidu Libertasaun Povu Aileba (PLPA) no Partidu Dezenvolvimentu Populár (PDP).
Koaligasaun partidaria datoluk mak PDRT-APMT ne’ebé kompostu hosi partidu rua Partidu Demokrátiku Repúblikanu Timorense (PDRT) no Partidu Asosiasaun Popular Monarquia Timor (APMT).
Iha loron 15 marsu 2023, Partidu Conselho Nacional de Reconstrucao Timorense (CNRT) submete lista kandidatura membru parlamentu nasionál ba períodu 2023-2028 ba Tribunál Rekursu atu verifika.
Iha 15 marsu 2023, partidu Frente Revolusionariu Timor-Leste Independente (Fretilin) submete lista kandidatura membru parlamentu nasionál ba períodu 2023-2028 ba Tribunál Rekursu atu verifika.
Iha 15 marsu 2023, partidu Os Verdes de Timor (PVT) submete lista kandidatura membru parlamentu nasionál períodu 2023-2028 ba Tribunál Rekursu atu verifika.
Iha 15 marsu 2023, Partidu Demokrátiku (PD) submete mós sira-nia lista kandidatura membru parlamentu nasionál ba períodu 2023-2028 ba Tribunál Rekursu atu verifika.
Haree hosi prazu ba aprezentasaun lista kandidatura taka ona iha 15 marsu 2023, mak Prezidente Tribunál Deolindo dos Santos deklara ba públiku katak Tribunál Rekursu rejista iha partidu 18 mak submete lista kandidatura hodi konkore eleisaun parlamentár 2023 no partidu ida ne’ebé aprezenta lista kandidatura rua mak Frente Mudansa.
Partidu sira-ne’e mak Frente Rekonstrusaun Nasionál Timor-Leste Mudansa (Frente Mudansa), Partidu Uniaun Demokrátika Timorense (UDT), Partidu Sentru Asaun Demokrátiku Timorense (CASDT) no Partidu Dezenvolvimentu Nasionál (PDN).
Partidu Libertasaun Povu Aileba (PLPA), Partidu Asosiasaun Popular Monarqia Timor (APMT), Partidu Sosialista Timor (PST), Partidu Movimentu Libertasaun Povu Maubere (MLPM) Partidu Unidade Nacional Democrática da Resistencia Timor-Leste (UNDERTIM), partidu Kmanek Haburas Unidade Nasional Timor Oan (KHUNTO),Partidu Libertasaun Nasionál (PLP).
PUDD, PDC, Frente Revolusionáriu Timor-Leste Independente (Fretilin), partidu Os Verdes de Timor (PVT), Partidu Demokrátiku (PD) no partidu CNRT.
Nune’e, Tribunál Rekursu iha prazu loron 10 atu halo verifikasaun ba lista kandidatura, hahú hosi 16 marsu to’o 25 marsu 2023.
Iha 27 marsu 2023, Tribunál Rekursu anunsia katak iha partidu 17 mak admite hodi kompete iha eleisaun parlamentár 2023.
Partidu sira ne’ebé admitidu kompete iha eleisaun mak Partidu Uniaun Demokrátika Timorense (UDT), Partidu Sentru Asaun Demokrátiku Timorense (CASDT) no Partidu Dezenvolvimentu Nasionál (PDN).
Partidu Libertasaun PovuAileba (PLPA), Partidu Asosiasaun Popular Monarqia Timor (APMT), Partidu Sosialista Timor (PST), Partidu Movimentu Libertasaun Povu Maubere (MLPM) Partidu Unidade Nacional Democrática da Resistencia Timor-Leste (UNDERTIM), partidu Kmanek Haburas Unidade Nasional Timor Oan (KHUNTO),Partidu Libertasaun Nasionál (PLP).
PUDD, PDC, Frente Revolusionariu Timor-Leste Independente (Fretilin), partidu Os Verdes de Timor (PVT), Partidu Demokrátiku (PD) no partidu CNRT no Partidu Republikanu (PR).
Enkuantu, Frente Rekonstrusaun Nasionál Timor-Leste Mudansa (Frente Mudansa), la admitidu tanba aprezenta iha lista kandidatura versaun rua.
Iha 29 marsu 2023, Supremu Tribunál Justisa liuhosi Tribunal Rekursu dada númeru sorteiu ba partidu 17 ne’ebé admitidu hodi konkore iha eleisaun parlamentár 2023.
Númeiru sorteiru ba partidu kokorente eleisaun parlamentár 2023 mak tuir mai ne’e:
- Partidu Dezenvolvimentu Nasional (PDN)
- Partidu Libertasaun Povu Aileba (PLPA)
- Partidu Libertasaun Popular (PLP)
- Partidu Demokratiku (PD)
- Partidu Kmanek Haburas Unidade Nasional Timor Oan (KHUNTO)
- Partidu Os Verdes de Timor (PVT)
- Partidu Demokratiku Timorense (UDT)
- Partidu Unidade Dezenvolvimentu Demokratiku (PUDD)
- Partidu Republikanu (PR)
- Partidu Unidade Nacional Democrática da Resistencia Timor-Leste (UNDERTIM)
- Frente Revolusionariu Timor-Leste Independente (Fretilin),
- Partidu Conselho Nacional de Reconstrucao Timorence(CNRT)
- Partidu Sentru Asaun Demokrátiku Timorense (CASDT)
- Partidu Movimentu Libertasaun Povu Maubere (MLPM)
- Partidu Sosialista Timor (PST)
- Partidu Demokrata Kristaun (PDC)
- Partidu Asosiasaun Popular Monarqia Timor (APMT)
Iha 1 juñu 2023, Orgaun eleitorál Komisaun Nasionál Eleisaun (CNE, sigla portugés) no Sekretaria Teknika Adminisaun Eleitorál, subemete rezultadu provizóriu eleisaun parlamentár 2023 atu verifika no Tribunál iha oras 72 atu haree rezultadu apuramentu nasionál CNE nian.
Iha 5 juñu 2023, Tribunál Proklama rezultadu eleisaun parlamentár 2023 mak partidu Conselho Nacional de Reconstrucao Timorence(CNRT) mak sai vensedór eleisaun parlamentár 2023 ho votu 288,289 (41.6%), tuir partidu Fretilin ho votu 178338 (25,8%), Partidu Demokratiku (PD) votu 64.517 (9.3%), tuir Partidu Kmanek Haburas Unidade Nasional (KHUNTO) 52.031 (7.5%) no Partidu Libertasaun Popular (PLP) 40.720 (5.9%).
Distribuisaun kadeira iha Parlamentu Nasionál, CNRT 31 kadeira, Fretilin iha kadeira 19, PD iha neen (6), KHUNTO iha lima (5) no PLP iha kadeira haat (4).
Enkuantu, Partidu Dezenvolvimentu Nasionál (PDN) hetan votu 597 (0.1%), Partidu Libertasaun Povu Aileba (PLPA) hetan votu 327(0.5%).
Partidu Os Verdes de Timor (PVT) hetan votu 25.106 (3.6%), Partidu Demokratiku Timorense (UDT) hetan votu 1.256 (0.2).
Partidu Unidade Dezenvolvimentu Demokratiku (PUDD) hetan votu 21.647 (3.1%), Partidu Republikanu (PR) hetan votus 1558 (0.2%).
Partidu Unidade Nacional Democrática da Resistencia Timor-Leste (UNDERTIM) hetan votu 023 (0.1%), Partidu Sentru Asaun Demokrátiku Timorense (CASDT) hetan votu 170 (0.5).
Partidu Movimentu Libertasaun Povu Maubere (MLPM) hetan votu 642(0.1%), Partidu Sosialista Timor (PST) hetan votu 2.415 (0.3%), Partidu Demokrata Kristaun (PDC) hetan votu 1.262 (0.2%) no Partidu Asosiasaun Popular Monarqia Timor (APMT) hetan votu 678 (1.0%).
Tuir rezultudu hosi totál akta apuradu hamutuk 1.472 (100%), totál eleitór rejistradu iha 890.145, totál eleitór tuir votu 705.693, taxa partisipasaun 79%, kompostu hosi feto iha 343.278 (48.64%) no mane iha 362.415 (51.36%).
Rezultadu votu válidu hamutuk 692.521(98.13%), votu branku iha 2.698 (0.38%), votu nulu iha 10.387 (1.47%), votu rejistradu 61 (0.01%) no votu reklamadu zero (0.00%).
Jornalista: Natalino Costa
Editór : Zezito Silva

