Top

Antigu adidu edukasaun ba Indonézia audiénsia iha julgamentu 

Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili (TJPI), sesta (19/4), ohin, halo julgamentu ba antigu Adidu Ministériu Edukasaun Timor-Leste ba Indonézia, Tómas da Silva. imajen Natalino Costa

DILI, 19 abríl 2024 (TATOLI) – Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili (TJPI), sesta (19/4), ohin, halo julgamentu ba antigu Adidu Ministériu Edukasaun Timor-Leste ba Indonézia, Tómas da Silva, tanba suspeita uza osan Estadu ba fali interese privadu.

Tuir faktu ne’ebé arolla hosi Ministériu Públika katak Arguidu Tómas de Fatima da Silva nu’udar funsionáriu iha Ministériu Edukasaun. Iha outubru 2015 hetan fiar hosi Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) hodi asume kargu Adidu Ministériu Edukasaun nian iha Jakarta ba mandatu tinan rua.

Tómas dezloka ba Jakarta iha fulan outubru 2015 hodi aprezenta aan ba Embaixador Timor-Leste iha Jakarta Indonézia Alberto Amaral hodi hala’o kna’ar iha ne’eba no termina mandatu iha loron la apuradu fulan-Marsu ka Abril, tinan 2017.

Iha dezembru 2015, Ministériu Edukasaun Transfere osan ba konta bankaria adidu edukasaun iha Jakarta ho montante $21.428.61 atu uza ba nesesidade adidu nian hodi halo atendimentu ba estudante sira ne’ebé halo estudu iha Indonézia. No momentu ne’ebá konverte $1 troka fali ba iha rupiah ne’e iha volór 13.000,00.

Osan ho $21.428, Tómas da Silva orienta funsionáriu adidu edukasaun nian iha Jakarta hodi uza osan ne’e ba alojamentu, sasan eskritóriu sira hanesan Printer ho marka 8pcs cartrige 740 canonon ho folin 1.960.00.000.00 rupiah, Printer ho marka 8pcs cartrige 741 canon ho folin 2.080.00.000.00 rupiah, Printer ho marka 8pcs cartrige 95 HP ho folin 2.720.00.000.00 rupiah, Printer ho marka 8pcs cartrige 96 HP ho folin 3.080.00.000.00 rupiah, Printer ho marka 8pcs cartrige 740 canon ho folin 1.960.00.000.00 rupiah no printer ida ho foto mesin kopia ho marka Bantex ho folin 720.000.00 rupiah.

No hola mós laptop imac ho folin 5.000.000,00 (juta lima rupia), hola mós surat tahan rin-lima ho marka A4 70 gr-folin-rp. 750.000,00 (rihun atus hitu, lima nolu rupias) no pcs F disk kingstone 8 gb-folin-rp. 625.000,00 (rihun atus neen, rua nolu resin lima rupia), nune’e totál osan ba kompra sasan sira ne’e ho montante hamutuk 16.935.000,00, rupia maibé iha akuzasaun Ministériu Públiku nia ne’e katak sasan sira ne’ebé adidu hola ne’e la eziste iha gabinete adidu edukasaun nian nota kompra nian no momentu adidu halo nota falsu de’it.

Iha dezembru 2015, Adidu Edukasaun Tómas da Silva orienta funsionáriu iha Embaxada Timor-Leste atu hola tán kazaku 12, asistente adidu na’in-tolu inklui funsionáriu adidu ni’an-tolu no kazaku ida ho valór dua ratu dolar.

Bazeia ba akuzasaun Ministériu Públiku nian katak kazaku hola de’it ba ema na’in-rua nian, laos ba ema na’in-neen, maibé Tómas halo relatóriu falsu katak kazaku ne’ebé hola hamutuk 12.

Iha 2016, Tómas autoriza hodi halo imprensaun ba kalendariu atu fahe ba etudante sira iha univeridade Indonézia tomak, hodi bele akompaña loron nasionál Timor- Leste no prodús mós ipin bandeira Timor-Leste ne’ebé tau iha kazaku karik bainhira ema importante halo vizita ba Indonezia iha Embaixada Timor-Leste iha Jakarta tenke tau ida-ne’e, osan ba produsaun ho montante 42.000.000.00 rupia.

Osan Estadu ne’ebé mak antigu adidu uza supeita uza ba nia interese hamutuk $63.000,00.

Haree ba hahalok ne’e, Ministériu Públika konstitui Tómas ba arguidu no akuza nia ho krime pekulatu ne’ebé previstu iha artigu 295 husi Kódigu Penál lei Timor-Leste nian.

Iha sala julgamentu hosi Ministériu Públiku nian, arguidu Tómas deklara ba Tribunál katak faktu sira ne’ebé iha akuzasaun hodi Ministériu Públiku nian ne’e balun los no balun sala.

“Kona-ba osan Adidu Ministériu Edukasaun nian iha Jakarta ho valór liu rihun $21 ne’ebé transfere husi Ministériu Edukasaun ba konta bankaria adidu nian, kuandu atu foti osan refere tenke ema na’in-rua, ha’u ho tezoreira Adidu Edukasaun iha Jakarta, ami ba banku mak foin foti, tezoreira asina mak foin bele foti osan ne’e, kuandu ha’u mesak ka ema seluk labele ba foti osan tanba presiza asinatura, se lae osan la sai”, arguidu Tómas esplika iha sala julgamentu TJPID, sesta ne’e.

Arguidu hateten, alojamentu, matéria eskritóriu liuliu Printer, Laptop, Dekstop inklui sasan sira seluk hanesan hola kazaku ba adidu no funsionáriu ne’e hetan autorizasaun hosi nia.

“Momentu ne’e ha’u mak autoriza duni ba funsionáriu Adidu Edukasaun iha Embaixada Timor-Leste iha Jakarta hodi ba hola mákina printer tolu, Laptop ida no Dekstop ida atu uza ba servisu Adidu Edukasaun nia loroloron. Ha’u mós autoriza hola kazaku ba funsionáriu na’in-neen, kompostu hosi adidu edukasaun, asistente adidu iha Bali inklui funsionáriu na’in-tolu ne’ebé servisu iha adidu edukasaun iha Jakarta”, nia haktuir.

“Entaun momentu ne’e ami hola duni kazaku 12, ema ida hetan rua no kazaku ida-ne’e ho valór $200. Momentu ha’u ba ne’e ha’u laiha, entaun sira parte embaixada it-anian iha ne’ebá husu ha’u atu uza jas no hanesan adidu no asistente inklui funsionáriu sira ne’ebé servisu ho adidu tuir regra ema nian iha ne’eba tenke uza jas hotu ho nune’e mak ha’u haruka sira uza osan adidu nian hola jas no buat sira ne’e ha’u anexa hotu iha relatóriu ezekusaun orsamentu ba adidu edukasaun iha Jakarta momentu ne’ebá no relatoriu ha’u fó ba Diresaun Finasa Edukasaun no Ministériu Finansa no Ministériu Negósiu Estrajeiru no Kooperasaun, laiha problema momentu ne’ebá”, nia dehan.

Arguidu hatutan, kona-ba produsaun kaléndariu orientadu duni atu fahe ba estudante sira iha Indonézia laran para estudante sira bele akompaña loron feriadu nasionál.

Arguidu fundamenta katak durante mandatu adidu edukasaun iha Jakarta uza osan adidu nian ne’ebé Estadu fó tuir duni nesesidade adidu nian.

“Osan ho montante 42.000.000,00 rupia, hanesan adidu ha’u autoriza hodi responde ba ita-nia estudante sira ne’ebé eskola iha ndonézia. Ita hatene ita-nia estudante laos bolseiru mak barak iha Indonézi, kuandu sira iha problema ka difikuldade ruma, hanesan adidu ha’u ba rezolve sira-nia difikuldade no durante ha’u-nia mandatu ha’u halo nune’e”, nia subliña.

Nia afirma, hanesan antigu adidu rejeita totál ba akuzasaun hosi Ministériu Públiku nian tanba nunka foti osan Estadu ba nia interese, satán halo relatóriu falsu.

“Ema ne’ebé kesar ha’u ba Ministériu Públiku hodi kazu mai Tribunál, ha’u hakarak hateten katak señor Jesuino, nia mak kesar ha’u maibé señor Jesuino durante nia hanesan ha’u-nia asistente adidu iha Jakarta, nia la halo funsaun to’o mandatu remata”, arguidu salienta.

Hafoin Tribunál rona tiha arguidu nia deklarasaun, Tribunál deside adia julgamentu ba kazu ne’e no sei kontinua fali iha 9 fulan-Maiu 2024, oras tuku 12:00..

Audénsia ba julgamentu ne’e Prezide husi juis Koletivu, José Maria de Araujo, Juiza Ana Paula Fonseca, Ministériu Públiku reprezenta husi Prokuradór Matias Soares no Arguidu hetan asisténsia legál hosi Advogadu Privadu Arlino Sanches.

Jornalista: Natalino Costa

Editór : Zezito Silva

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!