Falur: Partisipasaun feto iha instituisaun F-FDTL iha progresu

DILI, 22 maiu 2024 (TATOLI) – Xefe Estadu Maiór Jenerál (F-FDTL), Tenente Jenerál Domingos Raul Falur Rate Laek, hateten partisipsaun feto iha institusaun F-FDTL hatudu progresu ne’ebé di’ak tebes.
“Ha’u orgulu tanba institusaun F-FDTL, partisipasaun feto iha mudansa, tanba iha ona ofisiál lubuk ida, ita bo’ot sira hatene foin daudaun maka Komandu F-FDTL halo promosaun deviza ba Tenente Marquita ba Kapitaun no agora daudaun membru F-FDTL nivél edukasaun mesak bazarelatu, lisensiadu no balun to’o ona nivél edukasaun masteradu”, Falur Rate Laek, hateten iha nia intervensaun bainhira partisipa semináriu kona-ba planu asaun nasaionál 1325, feto iha pás no seguransa, ne’ebé halao iha Kuartel Jerál F-FDTL, kuarta ne’e.
Nia dehan, Komandu F-FDTL la taka matan ba feto liuliu feto foti desizaun tuir rezolusaun ONU 1325 ne’ebé fó fatin ba feto atu kaer pozisaun iha institusaun públiku nian inklui pás no seguransa.
Tanba ne’e, Komandu F-FDTL kompromete katak sei prioriza pilár haat iha área igualidade jéneru nian liuliu hodi responde ba nesesidade evolusaun feto nian atu responde ba risku seguransa tradisionál no emejénsia sira.
“Iha forsa defeza F-FDTL sei prioriza asaun iha pilár prinsipal haat, partisipasaun, prevensaun protesaun no harii pás, atu bele kontinua implementa rezolusaun ONU nian 1325 hodi artikula estrátejia ida ne’ebé komprensivu”, nia adianta.
Falur lembra, partisipasaun feto iha instituisaun F-FDTL aumenta ba bebeik, feto barak mak hetan rekutamentu iha Unidade, Komponente sira no Kuartel Jenerál F-FDTL,
“Hosi totál pesoál militár 3332, hosi númeru ne’e 361 mak feto ne’ebé reprezenta 10,85 pursentu, figura ne’ebé hatudu ba igualidade jéneru iha forsa armada sei naruk, maibe ita hahú ona buat balun ne’ebé di’ak. Ha’u husu imi feto forsa armada sira kombate tiha kestaun ibu ibu rumah tanga ho nune’e ita bele lao ba oin”, nia informa.
Falur louva Governu nia esforsu ba empoderamentu ne’ebé liga ba plau asaun nasionál, daruak ba igualidade jéneiru nu’udar aprosimasaun intenasionál ida ne’ebé mak SEII servisu hamutuk ho Sosiadade Sivil, Parlamentu no akadémiku bele dezeña asaun espesífiku ba mekanizmu modernu igualidade jenéru nian liuliu partisipasaun feto iha aspetu saida de’it.
Nia dehan, rezolusaun ONU 1325 nu’udar konsensu ba vontade koletiva ida iha area bo’ot rua iha ne’ebé koalia liu kona-ba dimensaun jéneiru relative entre pás no seguransa, importansia papél feto sira-nian iha prevensaun rezolusaun no rekonstrusaun pás konflitu, nune’e mós iha manutensaun no promosaun ba pás no seguransa.
“Ha’u husu ba Sekretária Estadu Igualidade no Inkuzaun atu kontinua tau matan ba feto hodi empodera feto sira oinsá hamutuk ho ajénsia ONU atu dezenvolve polítika públiku ne’ebé fó asisténsia ba feto oinsa empodera sira kontinua halo servisu liuliu tuir duni rezolusaun ONU 1325 kona-ba feto iha pás no seguransa no feto iha prosesu foti desizaun”, nia haktuir.
Sekretáriu Estadu Igualidade Jéneru no Inklusaun (SEII), Interino, Expedito Dias Ximenes, hateten Governu iha komprimosu atu kontinua empodera feto hodi responde ba planu asaun nasionál 1325 hodi kontinua hasae partisipasaun feto, resprezentasaun iha aspetu saida de’it hosi prosesu pás no seguransa.
“Sekretária Estadu Igualidade Inklusaun sei kontinua suporta F-FDTL hodi halao ita bo’ot sira-nia kna’ar tuir pilár iha asaun nasionál 1325 kona-ba feto. Importante mós F-FDTL bele integra ba planu asaun nasionál feto nian iha 2025 hodi aloka orsamentu ho nia implementasaun sira”, nia afirma.
Governante ne’e husu institusaun F-FDTL atu reativa fila fali grupu traballu jéneru iha institusaun laran hodi bele asegura polítika no programa orsamentu insituisaun nian liuliu ba sensivél iha jéneru oinsá atu hakbiit feto sira no promove feto sira iha nivél foti desizaun iha institusaun laran.
Nune’e mós, Embaixadór Englatera ba Timor-Leste, Dominic Jermey, husu ba Governu Timor-Leste atu kontinua tau importánsia ba asuntu feto iha Timor-Leste atu nune’e bele eleva liután partisipasaun feto iha Timor-Leste.
“Ha’u agradese tanba bele partisipa iha ámbitu ida-ne’e, ha’u husu Timor-Leste atu kontinua tau importánsia ba asuntu feto”, nia afirma.
Xefe UN Women, Nishtha Satyam hateten, planu asaun anuál kona-ba Rezolusaun Konsellu Seguransa ONU 1325 hanesan estratejia hosi Timor-Leste atu hasae partisipasaun no lideransa feto timoroan sira-nian ne’ebé hanesan inklui no signifikativu iha prosesu foti desizaun no protesaun hosi violénsia no atu hametin rezolusaun konflitu ne’ebé sensivél ba jéneru no prátika harii pás.
Jornalista: Natalino Costa
Editór : Zezito Silva

