DILI, 24 juñu 2024 (TATOLI) – Tribunál Judisiál Primeira Intánsia Dili (TJPID), halo julgamentu ba arguidu António da Conceicão ‘’Kalohan’’ inklui arguidu na’in-12 seluk hanesan Purficação Sarmento, Ledis Lau Reis Magno, Antonizio Bianco Hermanio Madeira Ramelho, Afonso Bianco, Daniela da Costa Arajo, Joanina Biaco, Julio do Carmo, António da Costa , Fernando Lobato Luis Inacio Henrique Fernandes no Maria Parada da Costa ba krime partisipasaun ekonómia iha negósiu, abuzu poder inklui krime adminstrasaun danoza ne’ebé previstu iha artigu 274, 297 no 299 hosi Kóndigu Penál Timor-Leste.
Kazu ne’e akontese iha 2014, bainhira arguidu António da Conceição asume kargu Ministru Komérsiu Indústria no Ambiente (MCIA) aprova fundu subvensaun ho montante $5.000 hodi apoia ba kada grupu benefisiáriu Ermet iha Ainaro, Loja Agrikultura iha Ainaro, Loja Argrikulura iha Same no Loja Argrikultura iha Suai.
Iha 2015, Julio do Carmo hanesan Prezidente Kámara Komérsiu Indústria hato’o pedidu ba MCIA atu halo reabilitasaun ba edifísiu CCI-TL Covalima no atu fó kapasitasaun ba funsionáriu CCI-TL Covalima, atu nune’e Ministru Kalohan aprova orsamentu subvensaun ho montante $18.000 hodi apoia ba CCI-TL hodi reabilita edifísiu Kamára Komérsiu no Indústria Timor-Leste (CCI-TL) Munisípiu Suai.
Iha 10 novembru 2014, grupu benefisiáriu hirak ne’e selebra kontratu ho Ministériu Komérsiu no Indústria hahú halo atividade maibé iha momentu selabrasaun kontratu ba fundu subvensaun públika, Ministru Kaloha husu ba grupu benefisiáriu sira katak tenke uza osan Estadu ho didiak hodi kumpre duni ba kontratu, kuandu iha grupu benefisiáriu lahalo tuir kontratu ne’e bele devolve fila fali osan Estadu nian.
Iha 2015, ministériu komérsiu hahú halo transferénsia osan fundu subvensaun ho $5000 hodi fó grupu benefisiáriu sira atu halo atividade, maibé hafoin Governu transfere tiha osan ne’e, grupu benefisiáriu sira Ermet iha Ainaro, Loja Agrikultura iha Ainaro, Loja Argrikulura iha Same, inklui Loja Argrikultura iha Suai lahalo tuir kontratu ne’ebé iha no sira gasta osan subvensaun públika ba sira-nia interese. Tanba laiha relatóriu eskrita maibé sira ba ho relatóriu verbál de’it.
Perante atividade grupu benefisiáriu sira-nian, kargu xefia no funsionáriu MCIA la halo verifikasaun no inspesaun ba atividade benefisiáriu sira no Ministru Kalohan uza nia poder hodi kontinua apoia grupu benefisiáriu sira, maske hatene antes ne’e grupu sira ne’e la atualiza relatóriu eskrita ruma ba MCIA kona-ba progresu ba sira atividade.
Arguidu sira-nia hahalok, Ministériu Públiku konstitui arguidu Kalohan, Madeira Ramelho, Afonso Bianco, Daniela da Costa Arajo, Joanina Biaco, Julio do Carmo, António da Costa, Fernado Lobato, Luis Inacio, Henrique Fernandes no Maria Parada da Costa ba krime partisipasaun ekonómia iha negósiu, abuzu poder inklui krime adminstrasaun danoza ne’ebé previzistu iha artigu 274, 297 no 299 hosi Kóndigu Penál Timor- Leste.
Tanba arguidu sira hatene katak hahalok sira ne’e kontra lei no bele hetan pena maibé arguidu sira la preokupa no kontinua halo hahalok ne’e hodi fó osan ho montante $47.966. Nune’e Ministériu Públiku husu ba arguidu sira tenke devolve tiha osan ne’ebé arguidu sira uza ba sira-nia interese.
Arguidu Julio do Carmo lamarka prezensa iha julgamentu sem justifikasaun
Iha julgamentu ba kazu ne’e, arguidu Julio do Carmo, atuál Vise-Ministru Obras Públika lamarka prezensa iha julgamentu ba kazu ida-ne’e, sem justifikasaun ba Tribunál.
“Arguidu hothotu ohin marka prezensa iha ne’e só arguidu Julio do Carmo mak ohin la marka prezensa iha julgamentu ne’e, nia nein iha nota eskrita ida hodi justifika ba nia prezensa ida ne’e”, Juiz Prosesu Julmiati Freitas hateten iha sala julgamentu, segunda ne’e.
Nia dehan, bainhira membru Governu mak okupadu iha servisu no lamarka prezensa, tenke informa ba Tribunál.
“Ha’u hanoin ba señor arguidu ne’e la goza ninia imunidade tanba krime ne’ebé agora imputa ba nia ne’e nia pena tinan lima. Kuandu krime ne’ebé nia pena tinan lima ne’e la presiza hasai imunidade, maibé Tribunál halo karta ida ba Xefe Governu hodi husu katak membru Governu ne’ebé envolve kazu ho pena tinan lima bele suspende nia husi funsaun hodi mai tuir julgamentu iha Tribunál”, nia afirma.
Iha biban ne’e, Prokuradór Rogeiro Viegas, mós solisita ba Tribunál hodi separa tiha arguidu hosi arguidu sira seluk tanba arguidu nudar membru Governu. Maibé Tribunál sei tetu prosesu ida-ne’e tanba ho razaun kazu ne’e foin halo julgamentu dahuluk.
Hafoin rona tiha parte hotu, Tribunál marka fali julgamentu ne’e ba loron 22 jullu, tuku 9:00 dader hodi rona arguidu sira-nia deklarasaun.
Audiénsia ba julgamentu ne’e prezide hosi Juiz Koletivu, Julmiati Freita, José Gonçalves no João Riveiro, Ministériu Públiku reprezenta Prokuradór Rogeiro Viegas no arguidu sira hetan asisténsia hosi Defensór Públiku no Advogadu Privadu.
Jornalista: Natalino Costa
Editór : Zezito Silva




