Tribunál julga kazu falsifikasaun dokumentu veteranu
DILI, 03 jullu 2024 (TATOLI) – Tribunál Judisiál Primeiru Instánsia Dili (TJPID), kuarta (03/7), ohin, halo julgamentu ba kazu falsifikasaun dokumentu veteranu ne’ebé envolve hosi arguidu na’in-tolu ho inisiál MG, RdA no TdSdS.
Tuir fatu sira ne’ebé Ministériu Públiku aprezenta iha nia akuzasaun katak Eusebio Maria Soares oan rasik husi Saudozu Cosme Soares ba trata dokumentu sira saudozu nian iha Sekretária Estadu ba Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál hodi hetan pensaun kona-ba kombatente no Martir ba Libertasaun Nasionál nian.
Rezultadu husi dokumentu sira, lezadu trata, ikus mai Sekretária Estadu ba Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál aprova no kada fulan Eusebio Maria Soares simu pensaun hosi Saudozu Cosme Soares nian ho montante $230.00.
Iha fulan-Maiu 2019, kuandu Eusebio Maria ba Komisaun Nasionál Veteranu nian no husu viza dadus pensaun nian atu trata kréditu iha BNU, funsionáriu sira hosi komisaun veteranu nian fó hatene ba Eusebio katak hafoin halo tiha verifikasaun ba sistema, deteta katak ema na’in-tolu mak sai nudar benefisiáriu ba martir Cosme Soares nia pensaun .
Dadus husi sistema ne’e konfima katak aleinde Eusebio Soares mak sai hanesan benefisiáriu ba martir Cosme Soares nia pensaun, iha mós ema na’in-rua, hanesan arguidu MG, RdA sai mós hanesan benefisiáriu.
Arguidu MG trata dokumentu martir Cosme Soares iha Komisaun Nasionál Veteranu iha 2003 no iha 2005, Komisaun Nasionál Veteranu aprova no arguidu MG simu pensaun ne’e kada fulan ho montante $230.00, tuir mai iha 2016 arguidu MG entrega fali pensaun martir Cosme Soares ne’e ba arguida TdSdS nudar nia alin feto.
Tanba arguidu MG simu fali nia apa nia osan pensaun nudar veteranu FALINTIL nian. No arguida TdSdS kada fulan simu pensaun martir Cosme Soares ho valór ne’ebé mesiona, hahú hosi 2016-2019.
Totál osan ne’ebé mak arguidu MG no TdS simu hosi pensaun martir nian, hosi 2005-2019 hamutuk $16.160.00.
Iha 2005, arguida RA hahú trata fila fali dokumentu martir Cosme Soares iha Komisaun Nasionál Veteranu no Komisaun Veteranu aprova hodi arguida simu pensaun Saudozu Cosme Soares nian $230.00 no totál osan ne’ebé arguida simu, hahú hosi 2005-2012 $4.140.00.
Arguidu na’in-tolu ne’e ho konsiénsia direta halo hahalok sira hanesan ne’e no hahlok sira hanesan ne’e maske kontra Konstituisaun RDTL, maibé arguidu sira ignora no kontinua halo, nune’e ho atitude arguidu sira nian fó prejuizu ba Estadu Timor-Leste ne’ebé lakon osan $20.300.00.
Husi hahalok arguidu sira-nian, aproveita situasaun sira hodi bosok tanba halo falsifikasaun dokumentu no inventa martir Cosme Soares nudar sira-nia aman ho maun hodi hetan benefisiu ba sira-nia aan.
Arguidu sira mós hatene katak hahalok sira ne’e proibidu no krime tanba hetan punisaun iha Kódigu Penál maibé sira kontinua halo ho sira-nia hanoin ho intensaun ho forma livre. Haree ba ida-ne’e mak Ministériu Públiku kondena arguidu MG no RdA nudar ko-autór materiál ho forma konsumadu ba krime falsifikasaun agravadu ne’ebé previstu iha artigu 30 no artigu 304 iha númeru 1 alinea a, husi Kódigu Penál, enkuantu arguidu RdA Ministériu Públiku konsidera nudar autór ba materiál ho forma konsumadu ba krime falsifikasaun agravadu.
Iha audiénsia, julgamentu arguidu na’in-tolu MG, RdA no TdSdS konfensa ba Tribunál katak sira rekoñese sira mak momentu ne’e trata duni dokumentu martir Cosme Soares nia pensaun no osan ne’e sira benefisia ba sira-nia aan.
Ministériu Públiku Prokuradór Aderito Tilman, husu ba Tribunál atu solisita karta ba Asosiasaun Konsellu Kombatente Libertasaun Nasionál (ACCLN, sigla portugés) Munisípiu Ermera atu autoriza funsionáriu ho naran Alfredo bele mai presta nia deklarasaun ba kazu falsifikasaun agravadu ida-ne’e.
Tanba arguidu mak nudar sasin prinsipál ha kazu ida, maibé to’o agora Ministériu Públiku kontatu nia númeru telephone maibé mate.
Ministériu Públiku rekere ba Tribunál koletivu atu bolu hotu sasin António tanba nia mós nudar sasin prinsipál iha kazu ida-ne’e.
Hatan ba rekerimentu ida-ne’e, Defeza husi arguidu sira, Ismae Assunção no José da Costa laiha dúvida ba ida-ne’e.
Hafoin Tribunál rona tiha parte sira liuhosi Juiza Ercilia de Jesus, sei halo karta ida hodi solisita ba Asosiasaun Konsellu Kombatente Libertasaun Nasionál (ACCLN, sigla portugés) Munisípiu Ermera atu autoriza funsionáriu ho naran Alfredo hodi prepara nia depoimentu iha Tribunál.
Audiénsia hiso julgamentu ne’e, prezide hosi Juiz Kolletivu, Ercilia de Jesus, Ana Paula Fonseca no José de Araujo, Ministériu Públiku reprezenta hosi Prokuradór Aderito Tilman no Arguidu sira hetan asisténsia legál hosi Advogadu Privado Assunção no José da Costa laiha dúvida ba ida -ne’e.
Jornalista: Natalino Costa
Editór : Zezito Silva
