OÉ-CUSSE, 30 Agostu 2024 (TATOLI) – Ministru Interiór, Francisco da Costa Guterres, reprezenta Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hodi komemora loron Konsulta Populár 30 Agostu 1999, ba da-25 iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA).
Iha diskursu, Ministru Fransisco hato’o mensajen husi Primeiru-Ministru katak iha situasaun ida-ne’ebé susar tebes, situasaun ho ameasa no intimidasaun oioin, povu ida-ne’e determinadu, hamriik hodi deside nia distinu iha loron ida-ne’e duni (iha 30 Agosto 1999.
“Primeiru-Ministru loloos mai hamutuk ho ita-boot sira iha Oé-Cusse, maibé tanba iha bainaka espesiál, tan ne’e nia hameno de’it mai ha’u atu reprezenta iha ne’e. Nia [Xanana] hato’o parabéns ba povu Oé-Cusse, veteranu no inan-aman sira katak tinan 25 liubá, 30 Agostu 1999, loron hanesan ne’e sira forma iha liña sentru votasaun atu vota ba Timor-Leste nia destiñu”, ministru dehan iha kampu futeból Oébau, sub-rejiaun Pante Makasar.
FOTO ATUÁL: Komemorasaun aniversáriu loron Konsulta Populár 30 Agostu 1999 iha RAEOA
Governante ne’e hatutan katak veteranu sira-nia dedikasaun, iha 30 Agostu 1999, hamutuk ho igreja Katólika mobiliza povu atu bá vota iha sentru votasaun, maske Oé-Cusse haleu husi inimigu.
“Ba veteranu sira hotu katak Oé-Cusse Ambeno uluk rai ida-ne’ebé izoladu liu iha tempu ne’ebá, maibé ho povu Oé-Cusse hatudu aten brani, bele organiza malu, kontinua reziste hasoru okupasaun ida-ne’e, nune’e bele lori ita ba ukun rasik-aan, maske rai enklave no dook tebes husi rai boot”, dehan.
Tanba ne’e, tuir Xanana katak povu mak funu, povu mak terus, povu mak manán funu, povu mak eroi boot ba ukun rasik-aan ida-ne’e. “Ida ne’e mak nia [Xanana] liafuan ne’ebé hameno mai ha’u atu hato’o iha loron ne’e, hodi husu nafatin atu mantein ita-nia espíritu hodi serbí ba nasaun ida-ne’e”, governante ne’e hato’o.
Selebrasaun loron 30 Agostu ne’e hanesan pontu kulminante husi luta tempu naruk tebes ba Timór-Leste, luta ne’ebé hahú iha 1975, autór sira barak sei moris hela, autór prinsipál ida mak Prezidente Autoridade RAEOA, Rogério Tiago Lobato.
“Se ohin loron ita alkansa ona ukun rasik-aan ida-ne’e mak kestaun importante liu mak ita tenke hamutuk atu dezenvolve ita-nia rai ne’e, atu lori benefisíu ba jerasaun foun iha futuru”, nia apela.
Notísia relevante: António Guterres ho matan-been monu espresa orgullu sai sidadaun Timor-Leste
Nia dehan tanba mehi ne’ebé uluk lutadór sira halo mak hakarak Timor-Leste ukun rasik-aan sai país ida-ne’ebé prósperu no fó benefísiu ba ema hotu. Tanba ne’e mak sira fó laran tomak, fó isin hodi bele luta atu rai ne’e hamriik mesak.
“Ita sira agora, tenke serbisu maka’as, kria unidade, liu-lliu joven sira tenke prepara aan, hatudu dixiplina no responsabilidade nu’udar timoroan ba futuru bele kaer rai ida-ne’e, atu hatutan saida mak halo ona, sai di’ak liután”, goverante ne’e fó hanoin.
Prezidente Konsellu Veteranu Oé-Cusse, Vênancio Lafo agradese ba Governu Sentrál tanba tinan ne’e hakbesik komemorasaun loron Konsulta Populár ba povu sira iha kada postu administrativu.
“Ita agradese tanba tinan ne’e konsentra hotu iha idak-idak nia postu. Ida-ne’e atu fó hanoin mai ita, liu-iu joven sira ohin loron, iha momentu ne’ebá, balu sei ki’ik la konsege tuir votasaun, atu hothotu konsidera loron 30 Agostu 1999, loron referendu mak ita manán funu liuhusi votasaun ne’ebé luta tinan 24 mak hakotu iha loron ne’e”, nia afirma.
Tuir dokumentu istóriku neʼebé Tatoli asesu husi relatóriu Komisaun Akollimentu, Verdade no Rekonsiliasaun Timor-Leste (CAVR-TL) ho titulu “Chega!” ne’e haktuir katak, iha loron 30 Agostu 1999, nu’udar loron memória istóriku ida ba Timor-Leste, maske hasoru intimidasaun no violasaun oioin, iha loron ida-ne’e povu iha territóriu Timor-Leste, iha Indonézia, Austrália no Portugál sai husi uma nakonu ho esperánsa hodi fó sira-nia votu ba opsaun atu hamutuk ho Indonézia ka haketak aan husi Indonézia.
Sentru votasaun ba Konsulta Populár (30 Agostu 1999) hamutuk 200 mak estabelese iha territóriu Timor-Leste. Totál populasaun ne’ebé rejistu atu vota hamutuk 451,792 no husi totál populasaun ne’e, 98,5% mak bá vota iha sentru votasaun.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editora: Maria Auxiliadora
