ME-UNICEF realiza enkontru ACETL hodi relata progresu no dezafiu

DILI , 24 setembru 2024 (TATOLI)--Ministériu Edukasaun (ME) hamutuk ho Fundu Nasaun Unida ba Labarik (UNICEF, sigla inglés) realiza enkontru Asaun Konjunta ba Edukasaun Timor-Leste (ACETL, sigla portugés) hodi relata progresu no dezafiu serbisu ministériu.
“Ohin enkontru asaun konjunta ba edukasaun Timor-Leste kona-ba progresu serbisu, dezafiu ne’ebé enfrenta no maneira rezolve dezafiu sira-ne’e iha futuru no ba oin saida mak rezolve ba edukasaun. Entaun, ohin ne’e parseiru nasionál no internasionál ne’ebé fó apoiu ba edukasaun iha Timor-Leste ne’e prezensa hotu hodi haree implementasaun programa ne’ebé ita halo ona iha tinan liubá, normalmente ita halo depende mós ba nesidade,” Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus, hateten, iha salaun City8, Manleuana, tersa ne’e.
Notísia relevante : Xefe Estadu prefere tau osan boot ba setór edukasaun
ACETL hanesan fórum ba koordenasaun no komunikasaun entre parseiru sira ne’ebé serbisu iha setór edukasaun.
“Ha’u hakarak ita hotu iha ne’e dudu ba oin ideia sira hanesan halo aprendizajen relevante ba estudante sira hotu no fornesimentu ba polítika ekuitável no prátiku iha nível edukasaun sira hotu ne’ebé iha,” Ministra akresenta.
Nune’e, nia husu ba partisipante sira hotu atu partisipa másimu iha enkontru ne’e hodi serbisu hamutuk di’ak liután iha futuru.
“Ha’u husu ita hotu atu partisipa iha enkontru ida-ne’e la’ós nu’udar reprezentante husi organizasaun nia mandatu de’ït, maibé mós nu’udar parseiru loloos, ho interese de’it atu buka hatene oinsá ita hotu bele serbisu hamutuk atu atinje meta komún ida, ne’ebé mai ha’u mak atu fornese oportunidade hanesan ba susesu eskolár no moris di’ak ba estudante sira hotu husi situasaun oin-oin. Meta ne’e sagradu ona iha Lei Baze Edukasaun, maibé mós ami-nia prinsípiu neʼebé gia ami hotu iha Ministériu Edukasaun, no ha’u fiar katak mós gia ita-boot sira hotu,” governante ne’e dehan.
Bainhira estudante sira atinje rezultadu aprendizajen di’ak ba beibeik, nune’e hotu-hotu bele halo serbisu ho di’ak.
“Se eskola sira hotu seguru ho ambiente di’ak neʼebé kondiz ba aprendizajen, nune’e ita hotu atinje ona meta. Infelizmente ha’u seidauk bele dehan katak ita atinje ona meta sira, maibé ha’u mós bele dehan katak ita sempre halo progresu ba oin nafatin. Ohin loron ha’u hakarak ita hotu análiza ho onestu rezultadu ne’ebé atinje ona nomós buat neʼebé presiza mellora. Ita presiza determina frakeza no identifika iha ne’ebé ministériu presiza atua no presiza duni apoiu husi parseiru sira, inklui iha ne’ebé bele hadi’a no hametin kooperasaun,” Ministra tenik.
Enkontru ACETL ne’e hanesam oportunidade ba ministériu atu fahe informasaun kona-ba atividade xave sira-ne’ebé implementa to’o agora.
“Mantein forsa maka’as, pozitivu no aprosimasaun unifikadu mak krusiál ba progresu ne’ebé ita hotu hakarak. Ha’u enkoraja partisipante sira hotu ohin loron atu fó sai ita-nia hanoin no ideia sira, tanba liuhusi serbisu hamutuk de’it mak ita bele atinje meta liuhusi uza abordajen nasaun mak na’in по nasaun mak lidera. Hamutuk ita bele kria impaktu transformativu ba edukasaun no asegura aban bainrua ne’ebé di’ak liu ba nasaun,” Dulce katak.
Enkarregada Reprezentativa UNICEF, Ainhoa Jaureguibeitia, hateten, fórum koordenasaun ida-ne’e ajuda atu asegura katak serbisu parseiru dezenvolvimentu nian aliña loloos ho Governu nia prioridade.
“Asegura ba ita-nia parseiru sira hodi armoniza rekursu, apoiu no hasa’e efikásia hodi asegura edukasaun ho kualidade ba ema hotu. Tanba edukasaun sai hanesan fundasaun dahuluk ba dezenvolvimentu. Ida-ne’e ajuda joven sira ho maneira atu mehi, kria, no harii futuru di’ak, la’ós de’it ba sira-nia an rasik, maibé ba ita hotu,” nia salienta.
Enkarregada mota katak dokumentu ne’e fornese vizaun ba tinan hirak oin mai no bazeia ba dezafiu no prioridade, nune’e atubele atinje vizaun ne’e ho progresu, nasaun mós presiza asegura Sistema Transformasaun Fundu husi Parseriu Globál ba Edukasaun (Global Partnership for Education).
“Maski nune’e, iha ona progresu, ita tenke rekoñese dezafiu barak sei iha nafatin atu asegura asesu ba edukasaun justu, sustentável no signifikativu ba ema hotu. Liu-liu atu fornese edukasaun sedu ba labarik sira hotu. Daudaun ne’e maizumenus labarik na’in-ida husi labarik na’in-lima ne’ebé mak iha ona asesu. Ita hotu hatene katak edukasaun infánsia estabelese baze ba prontidaun eskola no iha impaktu kona-ba tranzisaun no aprendizajen labarik sira-nian ba nível edukasaun sira tuirmai,” nia katak.
Ho estabelesimentu dezenvolvimentu Labarik idade infánsia nian nu’udar prioridade ida husi prioridade prinsipál tolu husi IX Governu Konstitusionál, nune’e hein katak sei haree investimentu boot liu iha área edukasaun inklui habelar edukasaun Pre-eskolár liuhusi modelu komprensivu públiku no komunidade ne’ebé komprensivu bazeadu ba komunidade iha tinan hirak oinmai no aprova polítika.
“Lakon aprendizajen la’ós de’it hanesan mudansa temporáriu, maibé bele iha konsekuénsia ba tempu naruk ne’ebé afeta alunu sira-nia abilidade atu hetan susesu iha futuru edukasaun no forsa traballu. Ha’u hatene katak programa rekuperasaun aprendizajen sira-ne’e estabelese ona atu rezolve ida-ne’e. Ita hotu presiza aproveita oportunidade hodi uza solusaun teknolojia kiik no a’as hodi transforma saladeaula no aprendizajen ne’ebé harii reziliénsia no tuir aspirasaun sira iha sékulu XXI,” nia akresenta.
Aleinde ne’e, nia Enkarregada ne’e refere ba evidénsia no dadus sai nu’udar save atu sukat progresu no ida-ne’e hanesan área seluk ne’ebé bele hadi’a maka’as liuhusi hadi’a sistema informasaun jestauneEdukasaun no institusionalizasaun avaliasaun aprendizajen nasional kona-ba literasia no numerasaun.
“Ita hakarak reforsa prinsípiu atu la husik ema ida iha kotuk no ami-nia programa aprendizajen sira mak hanesan ne’e atu asegura inkluzaun no halakon barreira sira hanesan lian, defisiénsia, no fatin rurál no estatutu ekonómiku. Bainhira ita la’o ba oin atu dezenvolve programa ba sistema transformasaun fundu, ha’u fiar katak ita bele konta ba partisipasaun ativu no kontribuisaun husi grupu ne’ebé marka prezensa iha ne’e no aprovasaun finál bainhira programa ne’e prontu ona,” Ainhoa Jaureguibeitia hato’o.
Parseiru sira ne’ebé partisipa iha enkontru ne’e mak hanesan Sosiedade Sivil, Diretór Servisu Edukasaun munisipál, Banku Dezenvolvimentu Aziátiku, Ajénsia Organizasaun Nasaun Unida (ONU) no organizasaun internasionál sira seluk tan.
Jornalista : Osória Marques
Editora : Julia Chatarina

