Top

MNEK disemina informasaun ba públiku kona-ba TL nia adezaun ba ASEAN

Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) disemina informasaun ba públiku kona-ba Timor-Leste nia adezaun ba ASEAN no ninia progresu sira iha edifisiu Ministériu Justisa, Dili, kuarta (23 Abríl 2025). Imajen Tatoli/Camilo de Sousa

DILI, 23 Abríl 2025 (TATOLI)–Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) liuhusi diresaun jerál ba asuntu ASEAN ne’ebé hetan apoiu másimu husi Uniaun Europeia (UE), kuarta ne’e, disemina informasaun ba públiku kona-ba Timor-Leste nia adezaun ba ASEAN no ninia progresu sira, iha edifisiu Ministériu Justisa, Dili.

“Ita realiza diseminasaun kona-ba dalan ba ASEAN ba populasaun tomak. Ita hala’o tiha ona lansamentu kona-ba programa ne’e iha fulanMarsu liu-ba husi Vise-Primeiru-Ministru Francisco Kalbuadi Lay,” Diretór Jerál Interinu ba Asuntu ASEAN MNEK, Sidonio Martins, hateten ba jornalista sira hafoin atividade ne’e ramata.

Nia dehan, inisiativa ne’e realiza husi MNEK, koopera ho Ministeriu Administrasaun Estatál (MAE) no apoiu másimu mós husi UE hodi hala’o atividade referidu.

“Ohin, ita hahú atividade ne’e husi Munisípiu Dili, depois ita sei hala’o ba munisípiu sira seluk inklui RAEOA no Ataúru,” nia dehan.

Importansia husi atividade ne’e mak oinsá atu fó hanoin ba populasaun sira kona-ba saida mak ASEAN, Timor-Leste nia progresu adezaun to’o ona iha ne’ebé ho nia benefísiu saida mak Timor-Leste sei hetan no saida mak Timor-Leste kontribui bainhira sai membru permanente ASEAN.

Iha fatin hanesan, Xefe Suku Lahane Orientál, Trindade Pinto Baptista ne’ebé partisipa iha atividade ne’e hateten, inisiativa ne’ebé Governu halo hanesan pasu ida-ne’ebé di’ak atu disemina informasaun ba populasaun sira bele hatene kona-ba Timor-Leste nia adezaun ba ASEAN.

“Nu’udár autoridade komunitáriu sente atividade ida-ne’e di’ak tebes, disemina informasaun mai ami autoridade sira atu kumprende di’ak-liu kona-ba ita-nia adezaun ba ASEAN atu ami bele lori tun ba iha baze hodi esplika tan ba ita-nia povu sira bele kumprende kona-ba ita-nia adezaun ba ASEAN ne’e,” Xefe Suku ne’e hateten.

Tuir Xefe Suku ne’e dehan, atividade ne’e atu fortifika pozisaun timoroan sira-nian hamutuk ho Estadu iha duni kapasidade atu organiza nasaun ne’e atu integra ba ASEAN.

Timor-Leste nia adezaun ba ASEAN

Pedidu adezaun nian haruka ona iha tinan 2011, hanesan kestaun tempu nian de’it to’o Timor-Leste ba hamutuk ho ninia feton no naan sira iha família ASEAN nian.

Tuir jeografia Timor-Leste situa iha Sudeste Aziátiku, ne’ebé rekoñese nu’udár Estadu ida ne’ebé soberanu husi nasaun membru hotu organizasaun ne’e nian, dispostu atu respeita Karta ASEAN nian no prontu atu kumpre obrigasaun kona-ba adezaun nian, Timor-Leste prienxe kritéria ne’ebé hatuur tiha ona.

Admisaun ne’e hetan desizaun liuhusi konsensu iha Simeira, liuhusi rekomendasaun Konsellu Koordenasaun Asosiasaun ne’ebá nian.

Hahú kedas iha tinan 2011, faze preparasaun nian balun inklui tiha ona programa sira nivél nasionál ba sensibilizasaun instituisaun sira-nian no sosiedade sivíl kona-ba matéria ne’e, harii Pontu Fokál sira no Sekretária Estadu ba Asuntu sira ASEAN nian, reforsa kompeténsia liuhusi formasaun no diálogu, partisipasaun iha Forum Rejionál no iha sorumutuk rejionál no globál sira seluk, harii no reforsa embaixada sira Timor-Leste nian iha nasaun hotu-hotu organizasaun nian.

Antes ne’e, MNEK konklui análize ida luan ne’ebé kona-ba polítika sira hotu no kuadru regulamentár atuál sira Timor-Leste nian, ne’ebé sei aprezenta ba Konsellu Ministru hodi halo aprovasaun.

Elaborasaun dokumentu, ne’ebé koñesidu ho Memorandu kona-ba Rejime Komérsiu Esternu, hatudu to’o iha pontu ne’ebé maka Timor-Leste deside ona hodi prenxe rekezitu sira ASEAN nian.

Iha nia mak sei define pasu sira-ne’ebé maka tenkesér foti hodi alkansa konfomidade kompleta ho buat ne’ebé pratika iha Asosiasaun. Nune’e, Sekretariadu no membru sira organizasaun Nasaun Sudeste Aziátiku nian sei bele komprende ho di’ak estadu atuál enkuadramentu nasionál nian sira, hodi hatudu prontidaun no esforsu sira ne’ebé Timor-Leste halo ona to’o ohin loron, atu prepara an didi’ak hodi asumi obrigasaun sira nu’udar membru Asosiasaun nian.

Jornalista : Hortencio Sanchez

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!