DILI, 28 Abríl 2025 (TATOLI)—Diretora Programa Monitorizasaun Sistema Judisiáriu (JSMP-sigla inglés), Ana Paula Marçal, hateten Governu tenke halo revizaun ba Kódigu Penál liuliu iha artigu 77 ne’ebé ko’alia kona-ba insestu oinsá atu hatodan liután artigu referidu.
Nia dehan, iha artigu ne’e deskreve pena ne’ebé aplika ba ema ne’ebé envolve krime insestu ne’e pena ki’ik liu, tan ne’e bá-oin Governu altera tenke hodi kriminaliza ho pena moldura ne’ebé boot.
“Ami mós haree iha lei balun presiza halo alterasaun hanesan Lei Violénsia Doméstika no mós presiza haree Kódigu Penál liuliu atu aumenta tan artigu ida kona-ba insestu oinsá hatodan liután moldura penál ne’ebé mak iha,” Ana Paula hateten ba TATOLI hafoin aniversáriu JSMP ba dala-24 tinan ne’e, ne’ebé hala’o iha salaun Delta Nova, Dili, segunda ne’e.
Nia dehan, kazu insestu iha artigu 77 presiza hadi’a iha parte kona-ba vítima ne’ebé envolve kazu krime insestu tinan 14 ba kraik automátika nia tenke halo prova ba nia molok tama ba prizaun, maibé tinan 14 ba leten mak komete krime insestu ne’e se bele lori nia bá prizaun tenke prova lai nia. Kuandu dehan la envolve kazu insestu entaun absolve.
“Tanba ne’e, JSMP no sosiedade sivíl tomak hamutuk ho Asia Foundation no Governu oinsá atu haree didi’ak lei insestu ne’e, liuliu aman halo relasaun seksuál ho oan ne’e atu kriminaliza todan ba kazu ida-ne’e,” Ana afirma.
Ana Paulo hateten, tuir JSMP nian haree, nesesariu mós halo alterasaun ba Kódigu Penál artigu 140 kona-ba omesídiu neglijente tanba iha preokupasaun barak husi lei ne’e.
“Nesesidade atu altera duni artigu ne’e. Karik alterasaun ida-ne’e la han tempu ne’e, ita bele halo alterasaun ba ida-ne’e,” nia dehan.
Iha fatin hanesan, Ministru Justisa, Sergio Hornai hateten sei halo alterasaun ba Kódigu Penál Timor-Leste, tanba nesesáriu tebes atu halo alterasaun hodi responde ba situasaun atuál Timor-Leste nian.
“Ha’u hanoin Kódigu Penál ita komesa halo ona revizaun ida. Iha tempu badak, ami sei túr hamutuk hodibele haree ezbosu. Ita halo ona diskusaun, troka hanoin ho Parlamentu Nasionál (Komisaun A Parlamentu Nasionál). Ita iha ona ezbosu. Hein ita halo submisaun bá iha Konsellu Ministru para Konsellu Ministru halo apresiasaun,” Sergio tenik.
Hornai hateten alterasaun Kódigu Penál Timor-Leste atu hatán ba nesesidade Timor-Leste ba ohin loron, liga ba kestaun integridade no bom nome personalidade.
Nia dehan, hanesan membru Governu la fó serteja bainhira mak atu lori ezbosu ne’e bá Parlamentu atu diskute tanba Governu sei akomula hanoin sira hotu liuliu liga ba kazu insestu ne’ebé sai preokupasaun no iha tan asuntu sira seluk liga ho Justisa Penál nian ne’ebé presiza halo alterasaun no ajustamentu.
Jornalista: Natalino Costa
Editór: Xisto Freitas da Piedade
