Xanana akompaña Prezidente ITLOS vizita CNC
DILI, 14 Maiu 2025 (TATOLI) – Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, akompaña Prezidente Tribunál Internasionál ba Lei Tasi nian (ITLOS, iha inglés), Tomas Heidar, bá vizita fatin istóriku iha Centro Nacional Chega! Institutu Públiku (CNC, I.P), iha eis-komarka Balide, Dili.
Diretór-Ezekutivu CNC, Hugo Maria Fernandes, hateten vizita ne’e bazeia ba pedidu ne’ebé mai kedas husi primeiru-ministru iha Fevereiru 2025, tanba iha planu tiha ona atu halo konferénsia internasionál kona-ba lei tasi nian ne’ebé hala’o iha Dili.
Hugo Fernandes haktuir Prezidente Tomas nia deklarasaun katak bainhira vizita fatin ne’e tenke fó respeita ba ema ne’ebé luta liuhusi sofrimentu, dezafiu, violasaun barak, maibé determinadu luta ba sira-nia independénsia no injustisa sira ne’ebe mosu.
“Nia espresaun mai ita mak sentimentu todan tanba, haree violasaun sira ne’ebé timoroan sira liu, maibé mós ida-ne’e husik ba ema hotu iha nasaun ne’e tenke respeita ba Timór, tanba ema hotu partisipa luta ida-nee ba ukun rasik an”, Hugo Maria Fernandes hateten iha CNC, Balide, ohin.
Nia haktuir katak iha vizita ne’e nia esplika ba Prezidente ITLOS kona-ba fatin antigu komarka ne’e rasik harii iha sá tinan, esplika tuir istória ne’ebé iha 1973. Aleinde ne’e, esplika mós kona-ba esperiénsia prizioneiru sira-nian, tanba komarka ne’e uluk uza ba prizioneiru polítiku sira.
Nia relata mós kona-ba istória violasaun direitu umanu ne’ebé Timór hetán hahú husi situasaun hamlaha, oho ema, muda obrigatóriu labarik no feto sira.
Iha vizita ne’e, ikus liu mak inaugura mós muzeu ezibisaun tolu foun ne’ebé foin monta horisehik kona-ba Timor-Leste nia prosesu luta ba ukun rasik an no ezibisaun ne’ebé estudante sira husi Eskola Portugeza Dili (EPD) halo pintura ba mesajen sira bainhira halo vizita iha Dezembru tinan kotuk.
Iha fatin hanesan, Prezidente ITLOS, Tomas Heidar, agradese tanba bele halo vizita bá CNC.
Nia haktuir katak ezebisaun ne’e ko’alia kona-ba istória ne’ebé foun, istória resente. “Ita kompara ho Europa sira, ita bá haree istória ne’e sékulu hira ba kotuk, maibé iha ne’e istória resente ne’ebé país ida liu. Entaun, sentimentu forte loos bainhira vizita fatin ne’e”, nia hateten.
Tomas Heidar haktuir katak istória sira ne’ebé timoroan sira hasoru iha luta ba independénsia nian sente difikuldade boot ne’ebé nasaun ne’e enfrenta. “Entaun, bainhira ita reflete ida-ne’e, ita iha respeitu boot ba ema-nia partisipasaun. Ita tenke fó respeitu boot ba luta naruk ne’ebé nasaun ida-ne’e hetan ho nia povu sira hodi ba hetan independénsia”, konklui.
Notísia relevante: Prezidente ITLOS to’o ona Timor-Leste hodi partisipa Konferénsia Internasionál kona-ba Lei Tasi
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora
