DILI, 03 jullu 2025 (TATOLI)—Governu Timor-Leste liuhosi Ministériu Saúde, Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peskas no Floresta (MAPFF) no Sekretaria Estadu Toponímia no Planeamentu Urbanu (SEATOU) hasai sirkulár konjunta ho númeru N.0.01/2025 DE JUŃU DE 2025, moras Raiva oras ne’e sai ameasa ba saude publiku iha rai doben Timor-Leste.
Notísia Relevante: Horta husu MS tenke kontrola-halo prevensaun sériu ba moras Raiva
Sirkulár ne’e husu komunidade ne’ebé haki’ak Asu, Busa no Lekirauk atu kesi metin no labele husik sira la’o livre iha komunidade nia le’et, liuliu ba ema sira-ne’ebé hela iha área fronteira hanesan Bobonaru, Kovalima, Ermera, RAEOA inklui Dili.
“Ami hakarak informa ba komunidade iha rejiaun laran tomak katak moras Raiva hamate ona sidadaun Timor-Leste na’in-hitu (7) ne’ebé husi RAEOA na’in-tolu (3), munisipiu Bobonaro na’in-rua (2), munisipiu Ermera na’in-ida (1) no Kovalima na’in-ida (1). Vítima sira-ne’e hetan tata husi asu ne’ebé tuir konfirmasaun laboratóriu teste pozitivu ba moras raiva,” refere karta sirkulár ne’ebé Agência Tatoli asesu, ohin.
Atu prevene no mitiga moras Raiva (moras asu bulak) labele da’et ba munisípiu seluk ne’ebe oras ne’e sei livre hela mak Sekretáriu Estadu Pekuária (SEP) hamutuk ho Ministériu Saúde (MS), Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) liuhusi Sekretariu Estadu ba Asuntu Toponímia no Organizasaun Urbana (SEATOU) servisu hamutuk ho Prezidente Autoridade Munisípál (PAM) sira (Autoridade lokál, líder komunitáriu, líder relijioza sira), Instituisaun Seguransa – Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) hodi kontrola no tau matan atu bele prevene no mitiga surtu ne’e.
Sirkulár ne’e hasai bazeia ba lei númeru 12/ 2014 iha loron 14 fulan-Maiu kona-ba Restrisaun ba Movimentu Animál iha Área Urbana, iha Artigu 3 (alínea d no e), Artigu 5 númeru 1 (alínea a, c) no alínea 2, Artigu 7, 9, 10, no kapítulu IV sansaun sira artigu 9 ho koima no mós Artigu Númeru 8) husi Lei 33 de 2008 iha loron 27 Agostu, Primeira Alterasaun ba dekretu-lei Númeru 03 de 2024 kona-ba ijene no Orden Públiku hanesan tuir mai ne’e;
Dahuluk, husu ba ema sira-ne’ebé haki’ak Asu, Busa no Lekirauk atu trava ka kesi metin no labele husik sira la’o livre iha komunidade nia le’et, liu-liu ba ema sira-ne’ebé hela iha área fronteira hanesan Bobonaru, Kovalima, Ermera, RAEOA inklui Dili.
Daruak, bandu atu lori animál hanesan Asu, Busa no Lekirauk husi área administrativa ida ba área administrativa seluk inklui área Autoridade Administrativa Ataúru (AAA) no RAEOA liuhusi rai, anin no tasi no mós husi rai-li’ur mai Timor-Leste; Karik hetan husi Postu Tránzitu ka Ekipa Konjunta, sira sei kaptura no destroi.
Datoluk, husu ba abitante sira-ne’ebé haki’ak animál hanesan Asu, Busa no Lekirauk atu koopera ho ekipa vasinasaun hodi garante katak animál sira-ne’e hetan vasinasaun ka voluntariamente lori sira-nia animál ba fatin vasinasaun ne’ebé fornese husi Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta ou klinika animál privadu iha kada munisípiu.
Dahaat, ekipa konjunta sei halakon animál (asu no busa) ne’ebe seidauk hatene ka laiha na’in.
Dalima, karik kumpre ona dispozisaun sira-ne’ebé temi no karik ema ruma hetan tata husi Asu, Busa ka Lekirauk, animál nia na’in sei responsabiliza tuir lei ne’ebé temi iha leten.
Sirkulár ne’e fó sai iha loron 01 fulan-Jullu tinan 2025, ne’ebé asina husi, Vise Ministru Fortalesimentu no Instituisionál Saúde, Jose dos Reis Magno, Sekretáriu Estadu Pekuária iha MAPPF, Jose Viera de Araujo no Sekretáriu Estadu ba Asuntu Toponímia no Organizasaun Urbana (SEATOU), Germano Santa Brites Dias.
TATOLI





