Ekipa SEATOU sobu uma 10 afetadu ba alargamentu estrada iha Dolok-oan

DILI, 15 Agostu 2025 (TATOLI)—Ekipa Sekretária Estadu Asuntu Toponomia Organizasaun Urbana (SEATOU) hamutuk ho Ministéria Obras Públika no Autoridade Munisípiu Dili kontinua halo despezu administrativa hodi sobu uma 10 ne’ebé afetadu ba alargamentu estrada, ne’ebe lokaliza iha área tasi ibun Dolok-oan, Kristu Rei, Dili.
Notísia Relevante: Ekipa SEATOU sobu uma no barraka 40 iha Bidau Santa-Ana
Sekretáriu Estadu Asuntu Toponímia Organizasaun Urbana (SEATOU), Germano Santa Brites Dias, husu ba komunidade koopera ho Governu hamamuk fatin ne’e hodi halo dezenvolvimenutu ba rai ida-ne’e.
“Ha’u husu ba inan-aman no maun-alin sira atu ita koopera malu hodi hamamuk fatin ida-ne’e, tanbá estrada ne’e ema marka ona. Entaun, loron ohin, ita prontu ona mai iha ne’e hasai imi-nia sasán tula ba Kareta lori bá imi-nia hela fatin,” Sekretáriu Estadu ne’e informa ba jornalista sira iha Dolok-oan, Kristu Rei, kinta (14 Agostu 2025) ne’e.
Governante ne’e esplika ba komunidade afetadu atu prepara sira-nia dokumentu entrega ba parte Ministériu Obra Públika (MOP) hodi halo rejistu prosesu indemnizasaun ba komunidade nia direitu.
“Imi prepara dokumentu sira entrega ba parte Ministériu Obra Públika nian halo prosesu ba imi-nia direitu. Ami mai iha ne’e, atu ita kopera hasai imi-nia sasán, ekipa sira ajuda sobu imi-nia uma, hadia sasán sira tula ba karreta hodi nun’e eskavatór halo nia servisu ka sobu una sira-ne’e,”esplika.
Nia informa, SEATOU hasai komunidade sira husi fatin ne’e sei kontinua tan bá fali estrada tuan leten ne’e, hodi halo fali baraka tau sasán peskas nian no labele okupa ema-nia rai hodi hamosu problema.
“Imi okupa fali bá leten ne’e hare rai ne’ebé mak lalika iha problema. Ohin ne’e, imi prepara hela ba, ekipa mai halo servisu tanba estrada ne’e Estadu halo hodi karreta liu ba-mai. Fatin ne’e kona ona Estrada, imi bele iha leten, ema ida okupa rai naton hodi hotu-hotu bele hetan, labele hadau malu,” nia dehan.
Nia mós sujere ba komunidade atu labele hadau malu fatin ne’e no tenke fahe hanesan, mak ema ida labele hetan fali rai ho medida 10×6 ka 20×20, ne’e ema seluk lahetan rai.
“Imi sira-ne’e ema ida hetan rai ho medida 4×4 ka 6×4 ne’e sufisiente ona, tanba ne’e la’ós uma hodi hela, maibé halo barak tau ekipamentu peska nian,” nia hateten.
Iha fatin hanesan, xefe suku Kamea, postu-administrativu Kristu Rei, Matos da Costa, konkorda ho planu Governu nian ne’ebé mak atu halo estrada ne’e, maibé nia preokupasaun mak komunidade hela iha ne’e mesak ema kbiit laek de’it.
“Ha’u konkorda hotu planu Governu nian ne’ebé halo estrada ne’e, maibé ha’u preokupa ho ha’u-nia komunidade hela iha ne’e mesak kbiit laek hotu de’it. Barak, sira-ne’e, halo hodi saran an iha tempu udan tau ekipamentuspeska nian. Sira mós presija tau ahi ruma maibé planu Governu nian entaun tenke sai hodi hamamuk fatin ne’e. Uma sira-ne’e barak simples de’it, utiliza rai sasán peska nian hodi hala’o atividade peska nian,” nia dehan.
Uma sira-ne’e la’ós uma di’ak fó atendieentu be ema estranjeiru sira hela, maibé Governu presiza haree mós ba sira nia kondisaun.
“Iha ne’e uma kain 10 mak afetadu ba alargamentu estrada ne’ebé mak kona loos iha uma sira ne’e. Komunidade mós koopera ho Governu hodi sai, maibé ha’u hanoin, baá oin sira-nia sasán peska nian ne’e provizóriu lori ba sira nia uma ne’ebé mak dook husi área ne’ebé sira halo atividade. Governu hasai sira tenke hatudu fali fatin ba sira bele tau fali baraka ruma hodi halo atividade peska nian,” nia hateten.
Antes ne’e, nia dehan, parte Ministériu Obra Públika mai foti ona dadus ba uma kain 10 ne’ebé mak ohin hasai ne’e, nia mós husu ba Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun (MSSI) bele fó apoiu emerjénsia balun ba komunidade hodi uza, tanbá sobu ona sira-nia baraka no sasán orsida kalan ba oin ne’e sira-nia sasán tau ba iha ne’ebé loos no han saida.
“Ha’u hanoin Ministeriu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun labele tuur bilan demais iha fatin de’it, tun terrenu apoiu fó emerjénsia ba komunidade sira hanesan hahán, lona sira no hahan ruma hodi komunidade han hodi hein sira-nia direitu indemnizasaun nian,” nia sujere.
Nia haktuir, loloos Governu kria uluk kondisaun molok hasai povu tanba sira ne’e lá’os ema estranjeiru mak buka moris, maibé sira ema kbiit laek ne’ebé mak buka moris liuhusi peska hodi sustenta moris família nian.
Reprezente komunidade afetadu ba despeju administrative, Afetadu Tomas Carvalho, hateten sira sira okupa fatin ne’e desde tempu Portugés mai to’o agóra, no sira-nia moris durante ne’e depende de’it ba atividade peska hodi sustenta oan sira-nia eskola no moris família nian.
“Ami hela iha ne’e desde tempu Portugés mai to’o agora. Ami-nia moris depende liu ba peska. Ami tesi ai, Governu bandu. Ami haki’ak animál, Governu bandu no oho hotu. Entaun, peska sai hanesan ami-nia to’os hodi bele faan ikan no hetan osan atu selu oan sira-nia eskola no balun uza ba nesesidade moris nian,” nia dehan.
Nia esplika, sira-nia uma loloos ne’e iha Hera Akanunu nian no sira halo baraka ne’e ho funsaun atu tau sasán peska nian, nune’e bele utiliza ba atividade peska nian iha tasi hodi buka ikan nodi bele sustenta família uma laran.
“Ami-nia uma iha Hera Akanunu nian, maibé ami halo baraka ne’e hodi satan anin, udan, loron manas no deskansa iha tempu kalan nian no tau sasán peskas nian. Maibé, fatin ne’ebé Governu muda fali ami bá estrada letan no ohin ami ba haree ona fatin ne’e,” nia dehan.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes

