OEKUSI, 05 Setembru 2025 (TATOLI) – Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), Régio Servantes Romeia da Cruz Salu, promete, katak semana oin sei estabelese grupu ekipa traballu tékniku administrasaun públika atu aselera prosesu desentralizasaun administrativa no podér lokál.
“Ha’u mai nomeadu polítiku atu serbisu hamutuk ho kuadru administrasaun públiku sira, atu halais podér lokál ne’e ba iha oin, entaun ohin loron lima, semana oin, ha’u hakarak harii uluk grupu traballu tékniku iha administrasaun públiku atu aselera prosesu desentralizasaun no podér lokál. Ida-ne’e prioridade ba fulan tolu ne’e,” nia dehan bainhira hala’o enkontru alargada ho funsionáriu sira iha salaun administrasaun Numbei, ohin.
Notísia relevante:Oekusi-oan tenke unidade hodi simu desentralizasaun administrativa no podér lokál iha 2027
Tan ne’e, nia apela no konvida intelektuál, tantu funsionáriu públiku, sosiedade sivíl no setór privada sira, presiza apoia malu liuhusi kontribuisaun morál no ideia inovativa sira, nune’e bele atinje lalais nia objetivu.
“Rezolusaun ne’e hateten, ita hahú husi prosesu desentralizasaun, ida-ne’e mak ita hotu presiza lee atribuisaun ne’ebé hatuur iha rezolusaun lei númeru 37. Ita labele sai husi ne’e, tanba inspirasaun mai husi ne’e kedas,” nia afirma.
Tanba ne’e, ho espiritu rezolusaun ne’ebé cessa (hakotu) ona kargu xefia sira administrasaun públiku hodi haree saida mak ita atu ba oin? Primeiru garante feto 40%, daruak hatuur ema ne’ebé loos iha fatin ne’ebé loos, signifika ema ne’ebé hatene lei, norma no prosedimentu administrasaun públika.
Datoluk, halo balansu ba rejiaun no sub-rejiaun sira, suku barak maibé kuadru lato’o ema na’in-20, dahaat orientasaun ba área ekonomia no produtividade – ema ne’ebé konsiente ita atu-bele dudu prosesu desentralizasaun no podér lokál.
“Ha’u mesak ho ZEEDOA mak ema polítiku, maibé maioria administrasaun públiku, ema ne’ebé hatene, konsiente kona-ba norma, regulamentu instituisaun administrasaun públiku. Se nia la prienxe méritu atu sai kargu xefia, mak Oekusi-oan presiza koordena ba malu ho Diretór Jerál Administrasaun Públiku, tanba ita tenke haree fali buat sira-ne’e,” nia hateten.
Notísia relevante:Oé-Cusse-oan preparadu simu polítika podér lokál no desentralizasaun administrativa
Diretór Diresaun Rejionál Administrasaun, José Tanesib Anunu, reforsa, polítika atu aselera prosesu desentralizasaun no podér lokál, antes ne’e halo konsultasaun, tan ne’e presiza kontinua tanba tuir kalendáriu Governu sei implementa iha 2027.

“Fulan ne’e, saida mak ita halo ne’e, buat ne’ebé ita halo iha anteriór, liuliu estabele suku foun sira, ita tenke ezekuta ona iha tinan ne’e. Ita-nia programa preparadu tenke la’o tuir, tanba tinan oin, ita ko’alia ba postu sira, 2027 ne’e ita ko’alia ba programa munisípiu ba implementasaun poder lokál no desentralizasaun, entaun faze sira-ne’e tenke hahú agora, tanba ne’e hanesan bázik. Xave mak tenke koopera ba malu,” nia dehan.
Notísia relevante:Kaleidoskópiu: preparasaun ba implementasaun podér lokál no desentralizasaun administrativa
Lei sira ba implementasaun podér lokál no desentralizasaun administrativa
Antes ne’e, Governu aprova rezolusaun Governu númeru 11/2019, loron 13, fula-Marsu kona-ba ezekusaun estratéjia desentralizasaun administrativa no instalasaun órgaun reprezentativu podér lokál ne’e, bazeia ba Konstituisaun RDTL artigu 5.o mak hanesan:
- Determina Estadu respeita organizasaun territoriál, prinsípiu desentralizasaun iha administrasaun públika no instalasaun órgaun reprezentativu podér lokál, neʼebé sei benefísia kalendarizasaun asaun nian; aprovasaun.
- Lei-oan mak hatuur no hametin karakterístika eskalaun oioin rai-laran nian, no mós kompeténsia administrativu órgaun sira-ne’e nian.
- Oekusi Ambeno no Ataúro, sira hetan tratamentu administrativu no ekonómiku espesiál.
Nune’e mós bazeia ba Konstituisaun RDTL Artigu 72.o (kona-ba Podér lokál) ne’ebé haktuir.
- Sei harii kbiit lokál ho ema ne’ebé koletivu iha rai-laran ne’ebé iha órgaun reprezentativu, ho knaar atu organiza partisipasaun sidadaun ida-idak nian kona-ba solusaun problema rasik iha sira-nia komunidade no atu promove dezenvolvimentu lokál, no la afeta partisipasaun Estadu nian.
- Organizasaun, kompeténsia, funsionamentu no kompozisaun órgaun kbiit lokál nian sei define tuir lei.
Antes ne’e, Parlamentu Nasional (PN) aprova ona pakote lei númeru 23/2021, loron 10 fulan-Novembru, Lei Podér Lokál no Desentralizasaun Administrativa, husi Lei númeru 22/2021, loron 04 Novembru, Lei Eleitorál Munisipál, no Lei númeru 16/2023, loron 31 Maiu, Lei Finansa Munisipál sira no Lei Eleisaun Munisipál.
Notísia relevante:Polítika desentralizasaun administrativa promove instituisaun Estadu ida forte
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo




