DILI, 23 setembru 2025 (TATOLI) — Governu liuhusi Ministériu Saúde (MS) rejista ona pasiente mate tanba surtu raiva hamutuk 17 husi munisípiu hitu. Dadus ne’e ministériu rejista hahú husi Setembru tinan 2024 to’o Setembru tinan 2025.
“Hahú husi surtu raiva ne’ebé maka mosu iha loron 12 fulan-Setembru tinan 2024 to’o daudaun ne’e ita rejista ona pasiente ne’ebé mak mate ba raiva ne’e hamutuk na’in-17,” Diretór Jerál Tékniku Sientífiku iha INSPTL husi Ministériu Saúde, Nevio Sarmento, ko’alia iha Sentru Konvensaun Dili (CCD, sigla portugés), tersa ne’e.
Munisípiu hitu ne’e komposta husi Bobonaro na’in-tolu, Ermera na’in-haat, Kovalima na’in-haat, Likisá ida, Manufahi ida, Manatutu ida no Rejiaun Administrativu Espesiál Oékusi Ambenu na’in-tolu.
Husi fulan Setembru tinan 2024 to’o agora Ministériu Saúde rejistu ona pasiente ne’ebé mak mate tanba virus rabies hamutuk 17 husi ne’e mai husi Munisípiu hitu, hanesan Bobonaru,Ermera,Covalima,Liquisa,Manufahi, Manatuto no Rejiaun Administrativu Espesiál Oecusse Ambeno.
Nia haktuir, kazu asu tata dezde 2024 to’o 2025 ne’e 3,599 (besik ona 3,600), entaun ida-ne’e siginifika katak ba iha kazu númeru asu tata aumenta tanba vijilánsia mós aumenta, siginifika katak ema relata kazu asu tata ema bainhira hasoru problema sira-ne’e.
“Iha Juñu ita hetan kazu asu tata hamutuk 1900, maibé agora ita iha 3,599, signifika ema komesa relata ona katak komunidade sira iha ona koñesimentu asu tata ita tenke relata,” nia fó-sai.
Nia dehan, propagasaun surtu ne’e hahú husi Oékusi, Kovalima, Ermera, Bobonaru, Likisá, Manatutu no Manufahi.
“Ida-ne’e siginifika ita mós iha kazu sira-ne’ebé mak iha propagasaun hakat ona bá munisípiu balun maske iha Dili ita seidauk relata. Mas ho númeru vasinasaun ne’ebé asu nian no ema komesa relata kazu bainhira asu tata, ida-ne’e signifika ho númeru sira-ne’e bele menus,” nia katak.
Nia dehan, infomasaun ne’ebé maka iha katak munisípiu sira ne’ebé maka mensiona bainhira relata mai husi Ermera, Kovalima, Bobonaru iha Ermera, Likisá, Manufahi no Manatutu.
Nia katak, munisípiu Manatutu ne’e deteta iha fulan-agostu nia laran, kazu ne’e mosu iha Postu Administrativu Laclubar, tanba ne’e mak agora ekipa sira buka tuir hela oinsá nia hakat liutiha Dili ho Aileu, nia bá mosu tiha iha Laklubar.
Tanba ne’e mak ekipa vijilánsia no peritu buka-tuir hela tanba sá asu ne’e bele hakat liu ba munisípiu sira-ne’ebé maka sei iha kór verde hela, nia hakat liutiha to’o iha Manatutu.
Diretór Nasionál Veterinária husi Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta, Jonita Bendita da Costa, esplika, ministériu kontinua hala’o programa vasinasaun, maske hasoru dezafiu ne’ebé maka barak, maibé ekipa nafatin halo vasina ba asu sira iha munisípiu sira ne’ebé maka identifika.
“Ita-nia ekipa tékniku vasinadór sira iha munisípiu, sira nafatin hala’o vasinasaun até dia 22 de Setembru, ita iha Bobonaru, Kovalima, Dili, Likisá, Ermera, Aileu, Ainaro no Manufahi ita vasina ona animál asu totál 1,094 ne’e asu de’it, depois ba busa ita mós vasina busa 266 no lekirauk 33, ita konsege vasina totál 10,393, ne’ebé mak ita-nia ekipa vasinadór sira kontinua hala’o,” Jonita Bendita informa.
Nia esplika, asu durante ne’e ekipa veterinária halo teste iha tinan 2025 ne’ebé mak hatudu sinál klínika la normál, balu mate ka sira oho, ekipa ba halo teste ne’e asu hamutuk 140 ona mak pozitivu ba moras rabies.
“Tanba ne’e maka kolaborasaun no koperasaun ho identidade hotu-hotu ne’ebé mak hakiak animál, hakiak asu, busa ka lekirauk iha uma tenke vasina 100%. Sé ita nafatin menus husi 100% mak posibilidade rabies ne’e atu kontinua, tanba virus ne’e matenek tanba nia sempre buka espasu,” nia fó hanoin.
Notísia relevante: Governu no parseiru lansa kampaña envolvimentu komunitáriu ba prevensaun moras raiva
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór: Evaristo Soares Martins
