iklan

OEKUSI

Ema 2000-resin iha Timor-Leste infetadu HIV – Dadus HIV/SIDA

Ema 2000-resin iha Timor-Leste infetadu HIV – Dadus HIV/SIDA

Prezidente INCSIDA, I.P, Daniél Marçal. Imajen TATOLI/Abilio Elo Nini

OEKUSI, 24 Setembru 2025 (TATOLI) – Dadus ba kazu vírus HIV-SIDA (Vírus da Imunodeficiência Humana/ Síndrome da Imunodeficiência Adquirida) ne’ebé rejistu liuhusi Ministériu Saúde, iha Timor-Leste to’o 2025 ne’e, rejista ona ema na’in-2.400 ne’ebé maioria infetadu HIV prepara ba faze SIDA ka AIDS, Prezidente Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA, Institutu Públiku (INCSIDA, I.P), Daniel Marçal, informa.

“Númeru ne’e ita Timor-Leste SIDA uitoan de’it HIV mak barak ne’ebé ida-ne’e sei di’ak, maibé kuandu SIDA barak ne’e mak ita triste tanba ema nia vida ne’e mihis atu moris. HIV barak tanba ita-nia kondisaun mak hanesan ne’e, ema agora moris livre barak, só bele halo tratamentu atu prevene labele halo tan transmisaun, kuandu to’o ona SIDA ka AIDS, ne’e tama ona faze atu hakotu vida,” Prezidente INCSIDA, Daniel Marçal, relata bainhira hala’o divulgasaun iha suku Bobokase, tersa ne’e.

INCSIDA,I.P hala’o divulgasaun iha suku Naimeko. Imajen TATOLI/Abílio Elo Nini

Nia esplika, tipu ema ne’ebé infetadu HIV, nia imunidade forte hela no la hatudu sintoma ka   sinál ruma, só deteta liuhusi teste raan, ida-ne’e mak sai fatór no dezafiu bo’ot ba ema atu moris hamutuk fasil hada’et, bainhira la koopera ho fasilidade saúde atu halo tratamentu nei-neneik tama ba faze SIDA ka AIDS.

Tanba ne’e, misaun INCSIDA, I.P kontinua hakbesik ba komunidade sira iha baze hodi halo divulgasaun, atu hasa’e koñesimentu ba ferik-katuas liu-liu juventude sira, nune’e bele kuidadu aan atu prevene transmisaun ka hada’et liuhusi relasaun seksuál livre.

“Ne’ebé, iha Timor-Leste HIV mak rejista barak, tanba ne’e ita serbisu maka’as, agradese mós ba mídia sira tanba bele apoia halo divulgasaun hamutuk,” nia katak.

Notísia relevante:Abitante 200-resin iha Pante Makasar ho voluntáriu teste raan konfirma HIV-SIDA

Autoridade másima INCSIDA ne’e konfirma, husi 2.400, ne’e infetadu barakliu ba joven sira, tanba namora hakarak moris hamutuk, depois moris hamutuk entre mane ida ho feto ida laiha responsabilidade, depois ba moris hamutuk ho ema seluktan.

Tuir nia, relatóriu estudu ne’ebé halo, 26% husi joven sira ho idade 16 to’o  25 anos, feto karik moris ho mane liu ema na’in-rua, mane karik moris ho feto liu ema na’in-rua ba leten, “Ida-ne’e poténsia tebes, bele naklekar vÍrus HIV-SIDA iha fatin barak”.

Kona-ba divulgasaun ne’e, Xefe Suku Bobokase, Tomas Nesi, orgullu tanba INCSIDA halo divulgasaun iha suku Bobokase no halo mós testa raan ba komunidade sira atu konfirma estatutu HIV-SIDA nian.

“Komunidade sira ohin partisipa mai husi aldeia rua, maioria partisipa másimu, tanba horsehik ha’u aviza tama sai bairru, atu mai rona direita tanba moras ne’e perigu ba ita-nia vida. Ne’ebé, ha’u agradese tanba ohin mós teste raan ba komunidade atu hatene, ne’ebé ami espera ba oin bele kontinua divulga tan liu-liu to’o nível aldeia sira iha área rurál, tanba iha baze menus informasaun sira-ne’e,” nia katak.

Notísia relevante:Atensaun, ema na’in-96 infetadu HIV-SIDA iha Oekusi  

Entretantu, tuir dadus husi serbisu saúde Oekusi, rejista ema na’in-haat husi suku Bobokase mak infetadu vírus HIV-SIDA, maibé na’in-rua hakotu ona vida no na’in-rua sei kontinua halo tratamentu iha fasilidade saúde.

Purtantu, dadus kumulativu ne’ebé rejista kazu HIV-SIDA husi 2003 to’o Juñu 2025 hamutuk 2.400 mai husi munisípiu 13 mak hanesan, iha munisipíu Aileu rejista kazu 16 (0,7%), Ainaru rejista 40 (2%), Atauro rejista 1 (0,04%), Baukau rejista 76 (3%), Bobonaru rejista 126 (5%), Kovalima 97 (4%) no munisipíu Dili makaas liu tanba rejista 1.767 (75%).

Nune’e mós, Ermera rejista 48 (1,7%), Likisá rejista 32 (1%), Lautein rejista 22 (0,9%), Manatutu rejista 24 (0,9%), Manufahi rejista 32 (0,9%), Oekusi rejista 96 (3,6%) no Vikeke rejista 23 (0,7%).

 

Notísia relevante:Inklui ‘zona mean’, INCSIDA divulga informasaun kona-ba transmisaun HIV-SIDA iha RAEOA

 

Jornalista: Abílio Elo Nini

Editór: Rafael Ximenes de A. Belo

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!