DILI, 31 Outubru 2025 (TATOLI)-Komunidade iha Dili hahú hamoos ona semitériu Santa Krús hodi prepara ba selebra loron matebian ka finadu iha 02 Novembru ne’e.
Abitante Jacinto da Costa hateten hamoos rate hodi prepara ba selebra loron matebian nian ne’ebé kada tinan sempre hala’o.
“Loron ne’e importante tebes mai ita moris, halo preparasaun, nune’e to’o loron finadu bele mai tau ai-funan, hodi husu tulun nafatin matebian sira fó matak malirin no saúde di’ak”, nia hateten ba Tatoli iha semitériu Santa Krús ,ohin.
Rezidente Rosita Vitoriana realsa mós katak hamos rate hodi halo preparasaun ba loron matebian, tanba ne’e sai ona tradisaun.
Tuir observasaun jornalista Tatoli, dezde dadeer komunidade barak mak hamoos idaidak nia matebian nia rate.
Finadu nu’udar tradisaun ona ba timoroan sira ho sentidu ne’ebé idéntiku liuhusi tau ai-funan, sunu-lilin ba matebian sira no hatudu domin ba sira.
Istória finadu
Liafuan finadu mai husi lia-latina, katak hotu ona. Signifika fim ka hotu ona no portugés adota lia ne’e liuhusi verbu Finar ho forma partisípiu pasadu katak finadu. Lian Inglés katak, All Souls Day. Finadu katak hotu ona ka mate ona, to’o nia rohan ona. Ema moris no ema ne’e mós sei mate maibé ema ne’e mós labele hatene nia mate.
Hahú kedas husi sékulu II, iha sinál katak ema sarani hotu, reza ba sira-nia maluk ne’ebé mate ona no vizita sira-nia rate. Nune’e la kle’ur de’it Igreja Katólika define loron ne’e ba kostume iha sékulu V, sai nu’udar aktu ida hodi hatoman-an katak dedika loron ne’e hodi selebra no reza ba matebian sira-nia klamar iha uma-kain ida.
Iha momentu ne’ebá seidauk iha data fixu ba loron finadu, nune’e iha sékulu XIII responsavel Igreja sira universaliza loron 02 fulan-Novembru, nu’udar data fixu no obrigatóriu komemora loron finadu iha mundu Katóliku tomak. Sira hili data ne’ebé tuir kedas loron selebrasaun ba Santu hotu-hotu maka iha loron 01 Novembru.
Tuir istória nia orijen, loron 02 Novembru, nu’udar feriadu Katóliku ba ema sarani hotu hodi reza ba sira ne’ebé mate ona. Nasaun ne’ebé dominante ho sarani Katóliku adota mós loron ne’e ba feriadu nasionál inklui Timor-Leste.
Notísia relevante:https://tatoli.tl/2025/10/27/governu-fo-toleransia–pontu-iha-31-outubru-ba-selebrasaun-loron-matebian-sira-nian/
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora
