DILI, 14 Janeiru 2026 (TATOLI)–Ministru Ensinu Superiór, Siénsia no Kultura, José Honório da Costa Pereira Jerónimo lamenta ho detensaun Polísia Nasionál Timor Lorosa’e (PNTL) ba Reitór Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), vise reitór no kargu xefia na’in-haat (4).
Ministru Ensinu Superiór, José Honório dehan karik sira halo atu ruma ladún di’ak iha UNTL, tuir loloos tribunál fó karta ba reitór sira nune’e sira bele ba presta deklarasaun.
“Dahuluk hanesan ministru, nune’e mós hanesan timoroan lamenta ho situasaun ne’e. Se tribunál hatene katak sira halo atu ruma ladi’ak iha UNTL, loloos haruka karta ba sira no bolu sira presta deklarasaun. Maibé, horisehik (13/01) polísia bá halo detensaun sira-ne’e. Detensaun ida ha’u lamenta, tanba tratamentu ba sira la’ós hanesan profesór sira universitariu. Sira la halo krime boot ruma. Se krime boot mós lei iha para kondena sira,” Ministru José Honório dehan ba jornalista iha Palásiu Governu, Kuarta ne’e.
Notísia relevante: PNTL detein Reitór no Vise UNTL inklui kargu xefia na’in-haat seluk
Kona-ba problema ne’e, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão mós husu ba Ministériu Ensinu Superiór, Siénsia no Kultura (MESSK) atu haree ho sériu, nune’e situasaun sira-ne’e labele akontese beibeik iha Timor-Leste.
“Ohin iha Konsellu Ministru ha’u relata no Primeiru-Ministru husu atu haree situasaun ida-ne’e ho sériu. Ita labele kontinua beibeik ho situasaun sira hanesan ne’e iha ita-nia nasaun ne’e,” Ministru José Honório haktuir.
Ministru dehan mezmu reitór ho nia vise inklui kargu xefia na’in-haat (4) hetan detensaun, maibé laiha impaktu ba prosesu aprendizajen.
“Prosesu aprendizajen la’o normál no ida-ne’e la fó impaktu, tanba sira kaer reitór ho nia vise reitór,” nia tenik.
Entretsntu, Diresaun Servisu Investigasaun Kriminál Nasionál ezekuta mandadu judisiál hodi halo buska, apreensaun no detensaun ne’e tanba Reitór UNTL, João Martis no vise reitór inklui kargu xefia na’in-haat, tanba interveniente sira presumivel ba krime falsifikasaun dokumentu ka notasaun téknika, ne’ebé akontese iha 2024. Violasaun ne’e previstu iha artigu 303 husi Kódigu Penál Timor-Leste nian.
Tuir Artigu 303 (falsifikasaun ba dokumentu ka notasaun téknika alínea 1) katak, ema ne’ebé ho intensaun atu halo aat ba ema seluk ka Estadu, ka atu hetan ba sira-nia an rasik ka ba ema seluk, benefísiu ilejítimu: a) Fabrika dokumentu falsu ka notasaun téknika, falsifika ka altera dokumentu-ida, ka abuza asinatura hosi ema seluk hodi kria dokumentu falsu.
b) Hateten ho falsu faktu legalmente relevante iha dokumentu ida ka notasaun téknika; c) Falsu atestadu, bazeia ba koñesimentu profisionál, tékniku, ka sientífiku, kona-ba kondisaun fíziku ka mentál ka kualidade ema ida nian, animál, ka sasán;
d) Uza dokumentu ruma ka notasaun téknika sira ne’ebé refere iha parágrafu anteriór sira, fabrikadu ka falsifika ka hasai hosi ema seluk; sei hetan pena prizaun to’o tinan-tolu ka multa.
Alínea 2) Kualkér asaun disruptiva iha dispozitivu tékniku ka automátiku ne’ebé maka hetan influénsia ba rezultadu notasaun nian hanesan ho falsifikasaun notasaun téknika nian. Alínea 3) Kualkér tentativa bele hetan kastigu.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade
