iklan

EKONOMIA, HEADLINE

CNC organiza Festivál Literasia hodi hasa’e koñesimentu joven kona-ba istória funu

CNC organiza Festivál Literasia hodi hasa’e koñesimentu joven kona-ba istória funu

Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Interinu Ensinu Superiór no Siénsia Kultura, Mariano Assanami Sabino, halo abertura ba Festivál Literasia ne'ebé organiza husi Centro Nacional Chega! Foto/Arminda Fonseca

DILI, 21 Maiu 2026 (TATOLI) – Centro Nacional Chega! Institutu Públiku (CNC, I.P) organiza Festivál Literasia, entre 21-23 Maiu 2026 ho tema “Prezerva Memória, Estimula Kultura Lee no Promove Kriatividade Produtiva”.

Diretór-Ezekutivu CNC, Hugo Fernandes, hateten atividade ne’e hola parte iha ámbitu selebrasasun Loron Restaurasaun Independénsia Timor-Leste nian ba da-24.

Nia informa katak Festivál Literasia durante loron tolu ne’e inklui diskusaun temátika, diskusaun livru, semináriu, live painting, arte ba labarik, konta ai-knanoik, deklamasaun poezia, feira livru no chega! tour!.

Objetivu husi atividade ne’e mak atu promove no fortalese literasia liuhusi eventu edukativu sira ne’ebé halo ema iha interese atu lee, hakerek no halo kriatividade ba memória pasadu ne’ebé asesivel ba ema hotu.

“Kada tinan Centro Chega! sempre halo atividade ne’e ho objetivu atu hasa’e koñesimentu ema nian ba memória pasada. Habelar no motiva ábitu le’e, hodi valoriza eskritór timoroan ne’ebé hakerek ona memória pasada, hasa’e konxiénsia kona-ba kultura no istória Timor-Leste hodi inspira juventude no akademiku sira atu sai eskritór iha futuru, inklui promove lee no literatura ba foinsa’e sira”, Hugo Fernandes hateten.

Nia hatutan iha festivál ne’e mós sei iha diskusaun kona-ba relatóriu Chega!, oinsá joven sira bele hatene istória luta nian.

Festivál Literasia ne’e hala’o hodi fó énfaze ba memória pasada mak inisiativa estratéjika ida ne’ebé uza leitura, diskusaun no espozisaun kulturál atu promove kompriensaun istória, direitu umanu no identidade koletiva. Aleinde ne’e, Festiva mós atu komemora Loron Mundiál Literasia nian.

Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Interinu Ensinu Superiór no Siénsia Kultura, Mariano Assanami Sabino, iha Festivál Literasia ne’ebé organiza husi Centro Nacional Chega! Foto/Arminda Fonseca

Tinan ne’e, Centro Chega! halo parseria ho divizaun tolu, liuliu ho Divizaun Edukasaun no Formasaun. Divizaun ne’e durante tinan naruk serbisu iha área importante rua, serbisu hamutuk ho Ministériu Edukasaun iha aspetu formál no introdús relatóriu Chega! no relatóriu Memoriál Painél ba iha kurríkulu ensinu nian. Husi lansamentu módulu ba ensinu superiór, Centro Chega! fó ona formasaun ba dosente 50-resin iha Dili.

Tinan kotuk, Ministru Ensinu Superiór, Siénsia no Kultura, José Hónorio da Costa Pereira Jerónimo, aprova ONA estabelesimentu Departamentu Istória iha Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Centro Chega! fó kontribuisaun boot hodi prepara rekizitu sira no konkorda atu apoia departamentu ne’e. No hahú tinan oin sei simu estudante foun iha Departamentu Istória.

Iha eventu ne’e, Vise-Primeiru-Ministru, no Ministru Interinu Ensinu Superiór, Siénsia no Kultura, Mariano Assanami Sabino, apresia estudante sira ne’ebé mai partisipa iha eventu ne’e hodi hanoin hamutuk bele konserva memória pasada, liuhusi kultura lee no hakerek, tanba bainhira ema ko’alia de’it, maibé la hakerek, istória sei lakon.

“Istória ne’ebé iha labele rai de’it, maibé presiza lee hodi sai referénsia ba imi-nia luta iha futuru ba dezenvolvimentu nasaun nian. Istória labele ko’alia de’it,a maibé tenke lee, no hatene”, Assanami husu.

Tuir nia, daudaun Timor-Leste sai ona membru organizasaun mundiál lubun ida hanesan ASEAN, Komunidade País Ko’alia Lian Portugés (CPLP), g7+, no Organizasaun Mundiál Komérsiu (OMK) no ida-ne’e problema foun tanba iha era teknolojia foun buat hotu bele buka liuhusi internét, maibé referénsia husi pasadu nafatin importante ba character building.

Governante ne’e preokupa katak foinsa’e sira agora barak liu utiliza iha TikTok no AI to’o haluha lee, maibé tenke hatene katak lee mak fundasaun atu forma kakutak, identidade, no kultura luta nian.

Estudante Adriano da Costa husi Universidade da Paz (UNPAZ), ne’ebé partisipa iha atividade ne’e hateten nu’udar jerasaun foun orgullu ba istória nasaun ne’e nian. “Tanba husi ita-nia lutadór sira mak ohin loron ita livre. Entaun istória ne’ebé iha la bosok, realidade duni, nu’udar jerasaun foun tenke hatene ita-nia istória nune’e ba oin lori istória ne’e sai referénsia hodi kontinua luta ba kria pás ba rai ne’e”, nia dehan.

Iha oportunidade ne’e, Centro Chega! mós hala’o atividade Night Market “Espaço de Convivio” ho objetivu mak nu’udar espasu seguru no inkluzivu ba sobrevivente no foinsa’e sira hodi halo interasaun, fahe istória no esperiénsia, no promove solidariedade através abordajen kriativa no ekonomia komunitária, ho intensaun no foku ba, proporsiona plataforma ba sobrevivente hodi espresa sira-nia memória, no esperiénsia moris.

Aleinde ne’e, promove kriatividade produtiva sobrevivente no foinsa’e sira ba insentiva independénsia ekonómika através venda produtu no servisu sira. Sensibiliza foinsa’e kona-ba memória istórika iha direitu umanu ho forma informál. Konstrui rede solidariedade entre sobrevivente ho foinsa’e sira, nomós hatutan diretamente foinsa’e sira ho kestaun justisa sosiál.

Centro Chega! nia misaun mak atu harii Sentru pós-konflitu ne’ebé prezerva memória pasada nian hodi promove direitu no valór umanu no harii parseria nasionál no internasionál hodi reforsa rede servisu sira atu implementa rekomendasaun sira husi Relatóriu Finál Comissão de Acolhimento, Verdade e Reconciliação (CAVR)- Chega! no Per Memoriam Ad Spem (PMAS) husi Comissão da Verdade e Amizade (CVA) sira ne’ebé relevante.

Jornalista: Arminda Fonseca

Editora: Maria Auxiliadora

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!