Projetu Tsuneishi la’ós de’it dezenvolve inústria ró maibé esforsu atu harii nasaun

DILI, 10 Juñu 2026 (TATOLI) – Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, hateten projetu estaleiru Tsuneishi Shipbuilding iha Munisípiu Manatutu la’ós de’it atu dezenvolve indústria ró nian, maibé mós parte ida husi esforsu atu harii nasaun nia futuru liuhusi kriasaun empregu, teknolojia no dezenvolvimentu rekursu umanu Timor-Leste nian.
Notísia Relevante: Prezidente Ramos-Horta vizita Tsuneishi reforsa ekonomia TL-Japaun
Prezidente Ramos-Horta hato’o deklarasaun ne’e iha iha Serimónia fó Benvindu ba Funsionáriu Foun 2026 ne’ebé organiza husi Tsuneishi Timor Shipbuilding, Unipessoal, LDA, iha Otél Timor Dili, Kuarta-feira ne’e.
“Ha’u rekoñese katak kle’ur ona ha’u mehi atu iha indústria konstrusaun ró nian iha Timor-Leste,” Xefe Estadu ne’e dehan iha Hotel Timor, ohin.
Antes ne’e, Prezidente Ramos-Horta fó sai katak nia diskute ona ideia ne’e dezde nia mandatu dahuluk nu’udar Prezidente Repúblika husi 2007 to’o 2012, bainhira Timor-Leste tenke inkorre nafatin kustu signifikativu ba manutensaun ró nian iha rai-li’ur tanba laiha kapasidade téknika interna.
“Saida mak hahú hanesan vizaun ida atu harii instalasaun manutensaun ró ki’ik ida agora sai hanesan buat ida ne’ebé boot liu no ambisiozu liu duké ha’u imajina,” Ramos-Horta hateten.
Tuir nia, Tsuneishi nia investimentu loke oportunidade signifikante ida ba Timor-Leste atu harii indústria marítima modernu ne’ebé iha kapasidade atu kria empregu, transfere teknolojia, fó formasaun ba jerasaun foun sira no ikus mai produz ró ba merkadu doméstiku no internasionál.
Horta subliña katak G overnu sei kontinua fó apoiu tomak ba projetu, inklui liuhusi fornese rai no instalasaun oioin ne’ebé nesesáriu hodi aselera realizasaun investimentu nian.
“Hanesan Prezidente, ha’u hakarak garante ba Tsuneishi katak ita-boot bele konta ho ha’u-nia apoiu tomak,” nia relata.
Xefe Estadu promete atu promove projetu estaleiru nian durante nia vizita estranjeiru oioin, inklui ba nasaun sira Golfu nian iha Áfrika, Amérika Latina no rejiaun sira seluk.
“Ita labele halo de’it ró sira maibé mós komersializa sira iha nivel internasionál,” nia dehan.
Prezidente Ramos-Horta fó hanoin ba funsionáriu joven timoroan sira-ne’ebé tama iha Tsuneishi atu aproveita oportunidade hodi aprende, servisu maka’as no dezenvolve dixiplina servisu.
“Ohin, marka inísiu husi viajen emosionante ida. Serbisu maka’as, kontinua aprende, sai dixiplinadu no nunka para atu fiar iha imi-nia potensiál. Imi la’ós harii de’it ró sira. Imi ajuda harii Timor-Leste nia future,” Ramos-Horta informa.
Iha fatin hanesan, Embaixadór Japaun nian iha Timor-Leste, Yasushi Yamamoto, dehan projetu Tsuneishi iha poténsia atu sai marku foun ida iha kooperasaun entre Japaun no Timor-Leste, enkoraja mós industrializasaun no dezenvolvimentu forsa traballu kualifikadu ida iha nasaun ne’e.
“Rekrutamentu ba graduadu foun na’in-19 husi Tsuneishi Timor Shipbuilding hanesan pasu importante ida la’ós de’it ba funsionáriu sira-ne’e, maibé mós ba dezenvolvimentu ekonómiku tomak Timor-Leste nian. Ida-ne’e la’ós de’it kona-ba tama iha empreza ida. Sira halo parte iha vizaun ida-ne’ebé boot liu atu harii abilidade sira, kria empregu sira, hametin indústria no loke oportunidade foun sira ba nasaun ida-ne’e,” dehan Yamamoto.
Nia sente impresionadu bainhira haree enjeñeiru no dezeñadór joven timoroan sira-ne’ebé durante ne’e serbisu iha Tsuneishi Timor Shipbuilding nia eskritóriu iha Dili, hatudu konfiansa no entuziazmu hanesan ne’e hodi dezenvolve sira-nia abilidade téknika.
“Projetu estaleiru ne’ebé planeadu iha Manatuto aliña ho prioridade dezenvolvimentu nasionál Timor-Leste nian tanba fó prioridade ba dezenvolvimentu umanu, inovasaun no envolvimentu komunidade nu’udar fundasaun prinsipál ba investimentu,” nia afirma.
Nia hateten, banhira realiza duni, projetu ne’e hein atu kria empregu foun, prodús forsa traballu ne’ebé kualifikadu, apoia indústria lokál no loke oportunidade ba esportasaun ró sira-ne’eé konstrui iha Timor-Leste ba merkadu internasionál sira.
“Iha sentidu ida-ne’e, projetu ida-ne’e la’ós de’it kona-ba konstrusaun ró nian maibé mós kona-ba konstrusaun nasaun nian,” Yamamoto haktuir.
Nia destaka mós kontribuisaun Japaun nian ba dezenvolvimentu rekursu umanu iha Timor-Leste. Desde 2001, Japaun, liuhusi Japaun Internasional Cooperation Agency (JICA), apoia ona Fakuldade Enjeñaria iha Universidade Nacional Timor Lorosa’e (UNTL).
Nia dehan kolaborasaun ida-ne’e oras ne’e komesa hatudu rezultadu ne’ebe tangivel liuhusi kriasaun empregu no formasaun profisional ba juventude Timor–Leste nian.
Nia hatutan, projetu Tsuneishi iha Manatuto iha poténsia atu sai marku foun ida iha amizade entre Japaun ho Timor-Leste ne’ebé durante tinan 25 resin ona.
“Dedikasaun, serbisu maka’as no determinasaun husi joven sira-ne’ebé ohin adere sei forma la’ós de’it sira-nia futuru rasik maibé mós futuru Timor-Leste nian,” nia hateten.
Projetu Konstrusaun Ró Tsuneishi iha Laleia, Munisípiu Manatuto, oras ne’e daudaun nu’udar investimentu industriál ida-ne’ebé boot liu ne’ebé hala’o hela iha Timor-Leste.
Aleinde estaleiru, projetu ne’e inklui mós dezenvolvimentu portu ida, instalasaun edukasionál sira, servisu kuidadu saúde nian, no infraestrutura apoiu oioin seluk, ne’ebé hein atu lori transformasaun ekonómika nasionál ba tempu naruk.
Notísia Relevante: Empreza Tsuneishi propoin investimentu millaun $300 no kampu serbisu ba ema 4.000
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes

