WCO apoia Timor-Leste harii sistema alfándega ne’ebé modernu

DILI, 22 Juñu 2026 (TATOLI) – Organizasaun Mundiál Alfándega (WCO, sigla inglés) apoia Timor-Leste hodi harii sistema alfándega ne’ebé modernu liu, liuhusi semináriu nasionál ho tema “Hasa’e Kapasidade kona-ba Operadór Ekonómiku Autorizadu (AEO)”.
Eventu ne’ebé hala’o iha Auditóriu Ministériu Finansa, Aitarak-Laran, Dili, durante loron lima, hahú 22–26 Juñu 2026, ne’ebé péritu sira mai husi Alfándega Japaun, liuhusi Fundu Kooperasaun Alfándega WCO nian, halibur peritu AEO sira husi Indonézia no Austrália hodi fahe esperiénsia no prátika di’ak liu iha dezenvolvimentu Programa Operadór Ekonómiku Sertifikadu, ne’ebé hanesan padraun internasionál ba alfándega modernizasaun.

Komisáriu Autoridade Aduaneira Timor-Leste, Joanico Pinto, haktuir katak programa AEO nu’udar konseitu ida ne’ebé dezenvolve husi WCO hodi hametin seguransa kadeia fornesimentu globál enkuantu fasilita komérsiu internasionál ne’ebé lejítimu no efisiente.
Tuir nia, programa ne’e transforma ona aprosimasaun administrasaun alfándega nian husi monitorizasaun no kontrolu de’it ba komérsiu ba parseria ho atór emprezariál sira ne’ebé prienxe padraun konformidade no seguransa nian ne’ebé aas.
“AEO evolui ona ba kuadru ida ne’ebé rekoñesidu globalmente no parte xave ida husi administrasaun alfándega modernu nian. Timor-Leste hatudu ona progresu hodi moderniza ninia sistema alfándega nian. Maibé, estabelesimentu programa AEO ida ne’ebé kompriensivu no enkuadramentu operasionál apoiu nian sai nafatin pasu krusiál ida hodi hadi’a kompetitividade komersiál no hametin konetividade rejionál”, Joanico Pinto hateten.
Nia hatutan liuhusi ASEAN AEO Mutual Recognition Arragement (AAMRA), nasaun membru ASEAN sira bele rekoñese idaidak nia programa AEO no operadór ekonómiku sira ne’ebé hetan konfiansa. Mekanizmu ida-ne’e hamenus inspesaun duplikadu sira, aselera prosesu alfándega sira, hamenus kustu sira konformidade nian, no fasilita fluxu sasán sira liuhusi fronteira sira. Entaun, agora Timor-Leste nia turnu hodi halo parte iha inisiativa globál no rejionál importante id- ne’e.

Xefe Gabinete Rejionál WCO nian ba Dezenvolvimentu Kapasidade iha Ázia-Pasífiku, Jun Tajima, afirma katak workshop ne’e nu’udar pasu estratéjiku ida hodi prepara Timor-Leste ba aprofundamentu integrasaun ekonómika rejionál.
Tuir Tajima, Timor-Leste presiza hasa’e nia kompetitividade liuhusi aselera movimentu sasán liuhusi fronteira, hamenus kustu komérsiu, no hametin protesaun hasoru kontrabandu no komersiu ilegál. “AEO hanesan instrumentu ida ne’ebé efetivu liu hodi alkansa objetivu sira tanba harii iha konfiansa entre Governu no setór privadu”, nia hateten.
Tuir nia, empreza sira ho nivel konformidade aas, konfiabilidade finanseira, no seguransa kadeia fornesimentu ne’ebé forte bele goza benefísiu oioin, hanesan serbisu prioridade, inspesaun sira ne’ebé redús, no prosesu libertasaun sasán sira ne’ebé aselera.
Iha atividade ne’e, partisipante sira sei dezenvolve mós roteiru ida hodi dezenvolve programa AEO nasionál ida, alvu ba implementasaun liuhusi programa pilotu ida iha fulan-Agostu 2026, tuir kompromisu rejionál sira no preparasaun Timor-Leste nian ba integrasaun ekonómika ASEAN nian.
Iha biban hanesan, Enkarregadu Negósiu no Adjuntu Xefe Misaun Embaixada Japaun nian iha Timor-Leste, Yuki Sakai, afirma Japaun nafatin apoia Timor-Leste ba iha esforsu modernizasaun alfándega nian.
“Prosedimentu alfándega nian ne’ebé efisiente no transparente bele hamenus kustu sira, aumenta previzibilidade, no kria ambiente ida ne’ebé atrativu liu ba komérsiu no investimentu”, Yuki Sakai hateten.

Tuir nia, Japaun kolabora ona ho Autoridade Alfándega Timor-Leste iha tinan barak nia laranl, liuhusi programa formasaun oioin ne’ebé hala’o hamutuk ho WCO no Ajénsia Kooperasaun Internasionál Japaun (JICA).
Durante loron lima, partisipante sira sei aprende materia oioin relasiona ho padraun seguransa kadeia fornesimentu internasionál, programa kumprimentu, jestaun risku, validasaun AEO, monitorizasaun no avaliasaun programa, no dezenvolvimentu planu no planu asaun ba implementasaun AEO iha Timor-Leste.
Liuhusi workshop ida-ne’e, Timor-Leste hein atu harii fundasaun ida ne’ebé forte ba nia Programa AEO nasionál, aselera modernizasaun alfándega, hasa’e seguransa komérsiu, no apoia kreximentu ekonómiku ne’ebé sustentavel no integrasaun rejionál ne’ebé luan liután.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora

