DILI, 24 Juñu 2026 (TATOLI)–Alumni Fakuldade Direitu Universidade Nasionál Timor-Leste (UNTL), Maria Ângela Carrascalão fó sasin ba Antigu Prezidente Repúblika, Francisco Guterres “Lú Olo”.
Nu’udár kolega eskola Saudozu Lú Olo, Maria Ângela haktuir katak Antigu Prezidente ne’e hahalok di’ak, respeitozu no moris simples.
“Prezidente Lú-Olo, kuandu ha’u koñese nia foin fila maihusi Portugál iha tinan 2001. Maibé, ha’u komesa koñese di’akliu nia, iha tinan 2005, bainhira Fakuldade Direitu hahú. Iha tempu ne’ebá ami-na’in rua tama hamutuk iha Fakuldade Direitu hanesan estudante sira. Ha’u gosta tebes nia, tanba maski ami husi partidu polítiku diferente, nia maneira hanoin ne’ebé aberta no demokrátika halo ha’u respeita nia. Nia hakarak tama kursu direitu tanba hakarak aprende no komprende liután pluralidade partidu polítiku sira no sistema demokrasia nian,” nia dehan liuhusi pájina ofisiál Eis Prezidente Repúblika, Francisco Guterres Lú Olo, ne’ebé TATOLI asesu, Kuarta ne’e.
Iha tempu ne’ebá, nia dehan, Lú Olo servisu hanesan Prezidente Parlamentu Nasionál, maibé nia halo nia-an hanesan ema baibain no estudante.
“Ha’u mós admira Lú Olo tanba maski nia Prezidente Parlamentu Nasionál, bainhira tama aula nia la tama hanesan ema boot ida. Nia tama hanesan estudante baibain ida. Ida-ne’e halo amizade entre ami sira moris naturalmente,” Maria Ãngela informa.
Tuir nia katak Lú Olo iha vontade atu aprende boot tebes. Ida-ne’e mós bele haree husi nia relasaun di’ak ho ema hotu. Nia no Sr. João Carrascalão mak belun di’ak, maski sira husi partidu polítiku boot rua ne’ebé diferente, UDT no FRETILIN. Diferensa polítika la halo sira haketak malu, pelu kontráriu, sira hamutuk esforsu atu buka saida mak di’akliu ba Timor-Leste.
Iha tempu ne’ebá, nia hatutan, Timor-Leste seidauk kle’ur ukun-an. Hotu-hotu ko’alia kona-ba konstrusaun Estadu Direitu. Maski nia iha kargu aas hanesan Prezidente Parlamentu Nasionál, nia iha konxiénsia katak nia presiza kontinua aprende.
“Lú Olo la hanoin katak tanba nia iha kargu aas, nia hatene ona buat hotu. Pelu kontráriu, nia hanoin katak buat balun ne’ebé nia hatene ona tenke aprofunda liután nia koñesimentu. Ha’u hanoin ida-ne’e mak razaun prinsipál tanba nia tama kursu direitu. Bainhira ita estuda Direitu, ita komprende katak iha buat barak tebes atu aprende. Laiha ema ida bele dehan katak nia hatene ona buat hotu kona-ba Direitu. Lú-Olo tama iha kursu ne’e atu aprende no aumenta nia koñesimentu,” Maria hateten.
Maria dehan iha krize polítika no sosiál 2006, nia sei hanoin nafatin esperiénsia ida iha sala aula ho Lú Olo, bainhira situasaun komesa nakonu ho tensaun, iha ema sira sunu karreta no joven barak mai soe fatuk.
“Ha’u haree katak situasaun ne’ebá ladi’ak. Ha’u-nia karreta no karreta kolega balun nian mós hetan estragu. Maibé, iha situasaun ne’ebé difísil tebes ne’ebá, Lú Olo hasoru ho hahalok kalma. Nia la hatudu an hanesan Prezidente Parlamentu Nasionál ne’ebé tenke salva uluk nia-an rasik. Nia hela hakmatek no hein de’it. Ha’u hanoin karik seguransa la tama atu lori nia sai husi sala aula, nia sei hela de’it hamutuk ho ami sira no simu risku hanesan estudante seluk hotu,” nia lembra.
Nia fó sasain tan, bainhira profesór Jaime Valdino tama aula maibé nia hakmatek hela, arranja nia pasta no hein de’it. Ikusmai seguransa sira tama mak hasai nia maibé nia la pániku no la buka protesaun ba nia an uluk. Ida-ne’e hatudu nia simplisidade no nia respeitu ba ema seluk sira.
“Ita hotu-hotu mak parte husi Estadu Timor-Leste. Maski ita nia dalan polítika diferente no ita nia ideolojia balun diferente, ita-nia objetivu hanesan de’it: hakarak Timor-Leste sai nasaun ida ne’ebé di’akliu. Tanba ne’e, ha’u haree katak Prezidente Parlamentu Nasionál Lú Olo, antes sai Prezidente Repúblika, iha vontade boot atu estuda no komprende demokrasia liután. Ita hotu-hotu mai husi sistema Indonézia nian no presiza aprende kle’an liu kona-ba demokrasia. Ita-nia esperiénsia koloniál Portugés no Indonézia mós diferente tebes,” nia haklaken.
Maria Ângela sente kontente tanba bele halo belun ho Lú Olo no komprende katak durante hala’o estudu direitu, nia (Lú Olo) aprende buat barak ne’ebé kontribui ba nia lideransa no servisu ba Timor-Leste.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade
