Iraun fó-sai ezijénsia kona-ba reabertura Estreitu Ormuz
DILI, 09 Agostu 2026 (TATOLI) – Iraun estabelese pré-kondisaun sira iha loron-sábadu ba reabertura ida hosi Estreitu Ormuz nian, inklui kompensasaun ba estragu funu nian, hodi komplika akordu potensiál ida hodi loke bee-dalan ne’ebé esensiál ba ekonomia mundiál.
Teeraun impoin ona blokeiu efetivu ida ba estreitu dezde Estadu Unidus Amérika no Izraél ataka Iraun iha fulan-Fevereiru nia rohan, no hakarak kobra taxa sira ba pasajen, ataka ró sira ne’ebé nia akuza tenta atu evita nia rota preferidu.
Atake sira ne’ebé kontinua iha estreitu, ne’ebé livre atu la’o antes funu, lori ba kolapsu hosi sesarfogu ida iha fulan-Abril. Mediadór sira husu ona ba parte rua atu fila fali ba termu sira hosi memorandu ida iha fulan-Juñu.
Ministru Negósiu Estranjeiru iranianu, Abbas Araghchi, hatete katak diskusaun sira ho Oman kona-ba tránzitu no jestaun hosi estreitu “besik ona ba faze finál sira”, maibé hatutan katak reabertura Ormuz nian “sujeita ba kondisaun sira seluk no indemnizasaun ba violasaun” hosi akordu fulan-Juñu nian.
Xefe seguransa nian, Mohammad Bagher Zolghadr, iha loron-sábadu aprezenta ona lista ida ezijénsia sira nian hodi loke fali estreitu, inklui hakotu “funu no agresaun hasoru Iraun no nia aliadu sira iha Líbanu, Palestina, Iémen no Irake.”
Nia mós ezije levantamentu hosi blokeiu naval paralelu norte-amerikanu nian ba Iraun, hakotu sansaun sira, libertasaun hosi patrimóniu sira ne’ebé konjeladu no indemnizasaun ba estragu sira iha tempu funu nian, haktuir hosi observasaun sira ne’ebé fó sai-hosi ajénsia notisioza Tasnim.
Guarda Revolusionáriu Iraun nian, hatete katak reabertura Hormuz nian “laiha relasaun ho negosiasaun sira entre Iraun ho Oman”, hodi hatutan katak “inimigu obrigadu atu aseita kondisaun sira Iraun nian ba abertura estreitu nian.”
Atake repetidu
Komentáriu sira ne’e mosu tanba tránzitu liuhosi Ormuz tún maka’as, ho Iraun ne’ebé alvu ró sira ne’ebé nia akuza katak halai liuhosi nia dalan preferidu liuhosi bee iranianu sira.
Ministériu Negósiu Estranjeiru Emiradu Árabe Unidu nian kondena ona iha loron-sábadu ne’e saida maka konsidera hanesan “atake ostil iranianu ida ne’ebé halo alvu ba ró petrolíferu ida ne’ebé pertense ba ADNOC (Kompañia Nasionál Petróleu Abu Dhabi nian) ho misil ida bainhira tranzita hela iha Estreitu Ormuz nian, lahó kauza vítima sira.”
Iha loron-sábadu, Operasaun Komérsiu Marítimu Reinu Unidu nian (UKMTO) hatete katak ró ida hetan xoke hosi projétil ida iha tasi-ibun Oman nian iha Estreitu Ormuz nian, hodi hamosu inséndiu ida ne’ebé mate maibé laiha vítima.
Iha loron-sesta, ADNOC fó-sai ona nota imprensa ida ne’ebé hatete katak dezde inísiu funu nian, nia ró hamutuk 15 hetan ataka iha Ormuz, “inklui ró tolu iha semana ne’e de’it.”
Ministériu Negósiu Estranjeiru Oman nian kondena iha loron-sábadu ne’e “atake repetidu sira hasoru embarkasaun sira ne’ebé tranzita iha estreitu Ormuz nian”, la temi naran Iraun nian.
Hateten mós katak “negosiasaun sira ne’ebé hala’o daudaun kona-ba arranju sira navegasaun nian iha Estreitu Ormuz nian la’o iha atmosfera pozitivu no konstrutivu ida”, no husu atu labele halo asaun ruma ne’ebé bele fó perigu ba progresu.
Akordu anteriór Iraun-EUA nian – ne’ebé maka atu sai hanesan pontu partida ba negosiasaun sira kona-ba akordu permanente ida – hatete ona katak Iraun ho Oman sei halo arranju sira iha futuru ba estreitu iha diskusaun ho nasaun sira seluk Golfu nian no “tuir lei internasionál aplikavel”.
Lei internasionál jeralmente bandu kobransa iha bee-dalan sira hanesan ne’e.
Akordu seguransa
Ministru Negósiu Estranjeiru Túrkia nian hateten katak nia hein katak Ejiptu sei tama iha akordu konjuntu defeza nian entre Túrkia, Arábia Saudita no Pakistaun ne’ebé dezeña hodi estabiliza rejiaun, hodi konsidera nasaun hanesan “parseiru naturál ida iha asuntu hotu.”
“Ha’u fiar katak iha faze tuirmai Ejiptu mós sei iha ami-nia leet iha aliansa. Ami atua ona ba malu hanesan ami hanesan membru aliansa nian,” hatete hosi ministru Negósiu Estranjeiru Hakan Fidan iha entrevista ida.
Drone ida ataka patrimóniu norte-amerikanu sira iha portu ejípsiu ida iha Mediteráneu iha fulan liubá, marka atake dahuluk hosi drone sira iha territóriu dezde inísiu funu Iraun nian.
Fidan hatete katak akordu ne’e la alvu ba nasaun espesífiku ida.
“Laiha ameasa komún ida ne’ebé ami tau ona iha eskrita”, dehan, tuir ajénsia notisioza ne’e.
Ministériu Negósiu Estranjeiru Pakistaun nian hatete katak paktu signifika katak atake ida hasoru membru ruma sei konsidera hanesan atake ida hasoru ema hotu, hodi hatutan katak “ho intensaun atu hametin disuasaun koletiva.”
Notísia relevante: Trump fó oportunidade ikus ba Iraun atu hetan akordu dame
Fonte: CNA
