Timor-Leste no Portugál fortalese kooperasaun iha área Ordenametu Territóriu

DILI, 21 Agostu 2026 (TATOLI)-Ministériu Planeamentu no Investimentu Estratéjiku (MPIE), liuhusi Diresaun-Jerál Ordenametu Territóriu (DGOT, sigla portugés) Timor-Leste no Diresaun-Jerál Territóriu (DGT, sigla portugés) Portugál asina memorandu entendimentu ida hodi hametin koperasaun institusionál entre entidade rua iha área ordenamentu territóriu, informasaun jeoespasiál no jeodezia.
Memorandu ne’e asina iha 20 Agostu 2026 iha Lizboa, ne’ebé asina diretamente husi Diretór-Jerál Ordenametu Territóriu Timor-Leste, Roger Tertuliano Belo, no Diretora-Jerál Territóriu Portugál, Fernanda Maria Rosa do Carmo Julião, no sasin husi Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku Timor-Leste, Gastão de Sousa, no Sekretáriu Estadu Administrasaun Lokál no Ordenamentu Territóriu Portugál, Silvério Regalado.
Memorandu ne’e nu’udar kria kuadru koperasaun ida entre diresaun-jerál rua, ne’ebé permite dezenvolve inisiativa sira kona-ba fahe koñesimentu no prátika di’ak, asisténsia téknika, formasaun, interkámbiu tékniku no espesialista sira, no programa estájiu.
Koperasaun ne’e sei fó atensaun liuliu ba hadi’a lejizlasaun kona-ba ordenamentu territóriu, planeamentu territoriál, informasaun jeoespasiál no jeodezia, no mós hametin kapasidade téknika no institusionál DGOT nian.
Área sira ne’ebé previstu inklui fahe esperiénsia Portugál nian iha elaborasaun, implementasaun, monitorizasaun no avaliasaun ba lejizlasaun, programa no planu territoriál sira; dezenvolvimentu solusaun sira ba produsaun no jestaun informasaun jeoespasiál; monitorizasaun okupasaun no uza rai; hametin infraestrutura jeodézika; no formasaun espesiálizada ba tékniku timoroan sira.
Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku Timor-Leste, Gastão de Sousa, hatete asinatura nota entendimentu ne’e importante tebes tanba atu aproveita esperiénsia ne’ebé DGT Portugál halibur ona, adapta prátika di’ak sira ba realidade timoroan no kria oportunidade atu tékniku husi instituisaun rua bele serbisu hamutuk.
Nia subliña parseria ne’e hakarak kontribui ba konsolidasaun Sistema Nasionál Ordenamentu Territóriu Timor-Leste nian, ne’ebé daudaun iha ona kuadru legál rasik, Planu Nasionál Ordenamentu Territóriu, planu munisipál dahuluk sira ne’ebé aprova ona, planu munisipál no urbanu foun sira ne’ebé dezenvolve hela, no estrutura nasionál ida dedikada ba informasaun jeoespasiál.
Sekretáriu Estadu Administrasaun Lokál no Ordenamentu Territóriu Portugál, Silvério Regalado, dehan ira-nia parte hatudu nia interese no empeñu tomak atu dezenvolve, hamutuk ho Timor-Leste, programa koperasaun ida ne’ebé efetivu iha área sira ne’ebé previstu iha memorandu, liuhusi esperiénsia no koñesimentu DGT nian no instituisaun Portugál seluk ba Timor-Leste.
Nia esplika asinatura memorandu ne’e reprezenta pasu foun ida iha koperasaun institusionál entre Portugál no Timor-Leste no kria baze ida ba dezenvolvimentu asaun konkretu sira ne’ebé bele kontribui ba hametin kapasidade nasionál iha planeamentu no jestaun sustentavel territóriu.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora

