Ho Dadolin no Bua-Malus, PICOMA sei simu Restu Mortál Preladu Na’in-Tolu

DILI, 01 setembru 2026 (TATOLI) – Ho biti, bua-malus no lian dadolin, Grupu Kultural Parókia Imaculada Coração de Maria (PICOMA) Maubisse prepara serimónia kulturál atu simu restu mortál Preladu na’in-tolu, Dom Jaime Garcia Goulart, Dom José Joaquim Ribeiro no Monsenhor Martinho da Costa Lopes, ne’ebé fila mai Timor-Leste, Tersa ne’e.

PICOMA hetan konfiansa husi Igreja, liuhosi Diozeze, ho kooperasaun Estadu nian, atu realiza serimónia kulturál iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Dili.

Reprezentante Grupu Kultural PICOMA Maubisse, Paulo Doutel Sarmento, hatete katak oportunidade atu simu restu mortál Preladu na’in-tolu sai momentu espesiál ba membru grupu ne’e, liuliu nu’udar sarani ne’ebé rekoñese sira nia kontribuisaun ba Igreja no povu Timor.

“Dala ida ne’e tan, ami nafatin hetan fiar husi Diozeze, koopera hamutuk ho Estadu, atu halo serimónia resepsaun ba urna na’in-tolu ne’ebé oras ne’e iha dalan ona. Ami sente orgullu no haksolok tebes nu’udar sarani kristaun,” Paulo Doutel Sarmento dehan ba TATOLI iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato.

Nia esplika katak, iha tempu ne’ebé Preladu sira hala’o sira nia knaar no servisu nu’udar lider Igreja iha Timor, membru PICOMA balu seidauk moris. Maski nune’e, ohin loron sira hetan oportunidade atu partisipa diretamente iha resepsaun ba fila-hikas restu mortál Preladu sira ne’e ba rai Timor.

“Graças a Deus, agora ami boot ona no Uma-Kreda rekoñese ami. Ami sente kontente, haksolok no alegria tebes tanba hetan oportunidade husi Uma-Kreda no Estadu ne’ebé deside ami mak mai selebra serimónia resepsaun kulturál ba urna tolu ne’e,” nia afirma.

Dadolin “Serigala” no “Olik”

Iha serimónia resepsaun, PICOMA sei hahú ho tradisaun nahe biti, prepara mama-fatin ho bua-malus, antes kontinua ho dadolin rua ne’ebé naran Serigala no Olik.

Paulo esplika katak elementu kulturál sira ne’e iha signifikadu importante iha tradisaun Mambae, tanba uza atu simu no fó onra ba ema ne’ebé konsidera importante.

“Ami sei simu ho serimónia dansa kulturál. Primeiru ami nahe biti hodi loke mama-fatin ho bua-malus, depois husu lisensa hodi simu sira liuhosi lian dadolin rua, ida naran Serigala no ida naran Olik,” nia esplika.

Tuir nia, nahe biti, prepara mama-fatin no bua-malus nu’udar parte husi tradisaun atu simu ema importante, inklui liurai, profeta no na’i-lulik.

Ba PICOMA, uza tradisaun ne’e atu simu restu mortál Preladu na’in-tolu mós nu’udar maneira ida atu hatudu respeitu no agradese ba servisu ne’ebé sira halo ona ba Igreja no povu Timor-Leste.

PICOMA la’ós primeiru hetan konfiansa atu envolve iha serimónia relijioza boot. Iha setembru 2024, grupu kulturál ne’e mós hetan konfiansa husi Igreja no Governu atu hola-parte iha resepsaun ba Sua Santidade Papa Francisco durante nia vizita apostólika ba Timor-Leste.

Iha altura ne’ebá, PICOMA prepara pakote kulturál kompostu husi Serigala, Olik no Tebe Dahur, ho dadolin no bidu, atu simu Papa Francisco iha Igreja Maria Imaculada da Conceição Katedrál Dili.

PICOMA, ne’ebé harii dezde 1989, konsidera tradisaun ne’e nu’udar forma ida atu promove inkulturasaun entre fé Katólika ho kultura Timor-Leste.

“Hoke ho Tanis” ba Preladu na’in-haat

Depoisde resepsaun iha aeroportu, PICOMA sei kontinua partisipa iha serimónia lorokraik, bainhira restu mortál Preladu na’in-tolu ne’e hamutuk ho restu mortál Bispu Dom Alberto Ricardo da Silva.

Ba momentu ne’e, PICOMA prepara ona aprezentasaun kulturál Mambae ida ho naran “Hoke ho Tanis”, ne’ebé sei dedika ba Preladu na’in-haat nu’udar forma omenajen no kondolénsia.

“Orsida lorokraik ami sei aprezenta tan ba urna na’in-haat, hanesan mahein ba Diozeze Dili nian. Ami sei aprezenta kulturál Mambae ho naran ‘Hoke ho Tanis’. Ne’e katak rekoñese loloos sira na’in-haat nia mate. Ami sei presta ema hotu nia hanoin atu lori ita tama ba sentimentu kondolénsia ne’ebé kle’an ba sira na’in-haat,” Paulo afirma.

Atu kompleta serimónia, membru PICOMA sei hatais vestuáriu kulturál Mambae, hahú husi bibi-fulun iha ain to’o manu-fulun iha ulun, ne’ebé reprezenta orijinalidade husi hatais tradisionál Timor.

Paulo hatete katak atributu kulturál sira ne’e mós reprezenta komunidade sira ne’ebé ko’alia lian Mambae iha munisípiu lima, mak Ainaro, Manufahi, Likisá, Ermera no parte balu iha Dili.

Restu mortál Dom Jaime Garcia Goulart, Dom José Joaquim Ribeiro no Monsenhor Martinho da Costa Lopes fila mai Timor-Leste iha loron 01 setembru, nu’udar parte husi programa nasionál atu presta omenajen ba sira nia servisu no kontribuisaun ba Igreja no nasaun.

Iha Tasi Tolu, restu mortál Preladu na’in-tolu sei hamutuk ho restu mortál Dom Alberto Ricardo da Silva, hodi kontinua ho programa relijiozu no omenajen ne’ebé envolve Igreja, Estadu no komunidade. 

Jornalista : Cidalia Fátima

Editora   : Armandina Moniz