Xanana husu hadi’a setór justisa atu kombate krime organizadu internasionál
DILI, 17 Setembru 2026 (TATOLI)—Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, husu atu hadi’a setór justisa hodi kombate krime organizadu internasionál ne’ebé akontese no garante justisa ba povu Timor-Leste.
Xefe Governu hato’o kestaun ne’e ba Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, kona-ba reuniaun Konsellu Ministru ne’ebé Governadór Banku Sentrál aprezenta relatóriu kona-ba Timor-Leste nia dezenvolvimentu ekonómiku durante fulan neen no mós jestaun fundu petrolíferu nian.
“Tanba ne’e presiza hadi’a setór justisa ho konsiénsia katak serbí rai ida-ne’e, la’e susar uitoan ita atu fiar. Problema ne’e justisa ba povu. Ne’ebé, ohin ha’u mai informa ba Xefe Estadu no horisehik mós ami diskute kle’an iha Konsellu Ministru,” PM Xanana relata bainhira hafoin hala’o enkontru semanál ho Xefe Estadu iha Palásiu Prezidensiál, Nicolau Lobato, Bairru Pite, ohin.,
Aleinde ne’e, nia dehan, sira mós aprezenta kona-ba sistema dijitalizasaun, nune’e buat sira-ne’e hotu mós konsidera problema brankeamentu kapitál, ne’e mak sei husu koordenasaun di’ak-liu iha Estadu (instituisaun sira), tanba foin dadauk ema Ligerianu ida mai halo mós brankeamentu kapitál ho millaun $42.
Xefe Governu dehan, PR mós informa tiha ona iha Konsellu Ministru no husu Governadór Banku Sentrál atu labele desblokeia, tanba bainhira kaptura tiha rede ida-ne’e, sira haruka fali osan refere ba Banku Mandiri no sira hasai tiha millaun $3, karik BCTL iha koordenasaun di’ak entaun tenke blokeia tiha kriminál organizadu internasionál ne’e.
“Maibé hafoin ne’e desizaun husi Tribunál katak dezblokeia, entaun ne’e ami sente katak problema ida-ne’ebé boot tebes, no suspeitu hirak nd’e deporta (haruka) fila-fali ona ba sira-nia rai. Ne’e signifika katak justisa sira ajuda hela problema ida-ne’e,” nia relata.
Loloos ne;e, nai dehan, Timor-Leste la’ós atu kaer osan ne’e hodi fó fali mai ne’e lae, maibé atu hapara tiha atu ema hotu-hotu husi nasaun seluk hatene katak TL la tolera ho krime organizadu ida-ne’e, tanba ida-ne’e mós lakuna boot ida atu kombate krime organizadu.
Aleinde ne’e, nia dehan Vise-Ministra Finansa, Regina de Jesus de Sousa, mós aprezenta relatóriu husi estatístika kona-ba pobreza, ne’ebé diferensa uitoan ho relatóriu husi Banku Mundiál nian tanba sira-nia dadus ne’e refere husi tinan 2014.
“Ha’u husu ba MF atu prepara didi’ak relatóriu ida-ne’e atu nune’e bainhira iha debate OJE 2027 iha Parlamentu Nasionál, Governu bele ko’alia tuir dadus konkreta sira. Tanba órgaun lejislativu sira sei hakilar ami bainhira sira rona tuir relatóriu husi Banku Mundiál nian,” nia dehan.
Iha biban ne’e, nia mós informa katak Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta tanba aban (18/09) sei halo viajen traballu iha Nova Iorké (Nasaun Unida) hodi reprezenta Timor-Leste atu ko’alia kona-ba situasaun iha mundu liuliu situasaun ne’ebé TL hasoru hanesan progresu ka dezáfiu ruma.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes
