Top

Governu haloot restu mortál mártir na’in-44 iha Jardín Eroi Metinaru

Governu haloot restu mortál mártir na’in-44 iha Jardín Eroi Metinaru.

DILI, 25 Outubru 2026 (TATOLI) – Ministériu Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál (MAKLN) no família mártir sira haloot ona restu mortál hamutuk 44 iha Jardín Eroi Metinaru, ohin.

Xefe Estadu-Maiór-Jenerál F-FDTL, Tenente-Jenerál Falur Rate Laek, ne’ebé reprezenta mós Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, hato’o omenajen no mensajen rekoñesimentu, no agradesimentu ba mártir libertasaun nasionál sira, ne’ebé sakrifika sira-nia moris ba independénsia no soberania nasionál.

Iha serimónia omenajen ba mártir sira, Prezidente Repúblika liuhusi diskursu ne’ebé hato’o husi Xefe Estadu-Maiór-Jenerál, hato’o respeitu kle’an ba família eroi no mártir sira, ne’ebé durante tempu naruk enfrenta sofrimentu tanba sira-nia membru família sakrifika-an iha luta ba libertasaun nasionál.

“Serimónia ne’e la’ós de’it atu fó omenajen ba sira-ne’ebé mate, maibé mós atu rekoñese sira-nia kontribuisaun únika ba konsolidasaun nasaun Timor-Leste. Tanba independénsia Timor-Leste nian la’ós prezente ne’ebé hetan fasilmente, maibé rezultadu husi luta naruk ne’ebé povu enfrenta violénsia, persegisaun, prizaun, dezlokasaun forsada, hamlaha no lakon ema ne’ebé sira hadomi”, Falur Rate Laek haktuir iha nia diskursu.

Nia subliña tan, sakrifísiu mártir sira-nian sai parte importante husi memória koletiva povu Timor-Leste nian, ne’ebé tenke prezerva no tranzmite ba jerasaun foun atu komprende valór liberdade no dignidade umana.

“Tanba ne’e, omenajen ba mártir sira tenke sai kompromisu ba Estadu no povu timoroan atu kontinua prezerva sira-nia legadu, hametin unidade nasionál no garante katak jerasaun futuru bele moris iha liberdade no dignidade”, Falur Rate Laek dehan.

Iha sorin seluk, reprezentante família saudozu Vital dos Reis Correia “Honda”, Luís Roldão Piter, agradese ba Estadu Timor-Leste tanba hala’o ona programa haloot restu mortál ba kombatente libertasaun nasionál nian iha Metinaru ho dignu.

“Ha’u kontente tanba Governu no Estadu haloot ona restu mortál sira iha Metinaru ho dignu. Ida-ne’e ita kontinua hametin unidade Nasionál”, nia subliña.

Tuir nia, programa haloot restu mortál ne’e importante tebes ba família sira, tanba durante tempu naruk balun seidauk hatene ho klaru fatin ne’ebé sira-nia membru família mate no hakoi.

Kona-ba Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, no Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, ne’ebé la marka prezensa iha eventu ne’e, Luís Roldão Piter hatán katak, responsabilidade ba auzénsi lider na’in-rua ne’e mak responsabilidade Komisaun Organizadora nian, liuliu Governu, liuhusi Ministériu Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál.

“Ita-nia na’i-ulun boot sira mak la marka prezensa ne’e ba ha’u laiha problema, tanba keta okupadu ho serbisu seluk. Importante ohin ita bele haloot ita-nia eroi sira ho fatin ne’ebé hakmatek no dignu ba sira,” nia dehan.

Restu mortál mártir sira.

Nune’e mós, Cristiano da Costa, nu’udar reprezentante família husi saudozu Abrão da Costa “Watu-Wai”  agradese ba Governu no Estadu, tanba kontinua fó omenajen ba mártir sira ne’ebé sakrifika sira-nia moris ba luta libertasaun nasionál.

“Nu’udár família mártir ami sente kontente no orgullu tanba ami-nia membru família sakrifika nia moris ba kauza nasionál”, nia dehan.

Nia mós relembra katak saudozu Watu-Wai mate iha 15 Dezembru 1978, durante Kampaña Sírkulu no Anikila (Segunda Kampaña). Iha períodu ne’ebá, baze apoiu sira iha Setór Sentru-Leste no parte Ponta-Leste hasoru situasaun difísil tebes tanba avansu husi tropa Indonézia.

“Iha períodu ne’e, ita-nia kombatente sira tenke hasoru atake no hala’o operasaun atu fó protesaun ba lideransa no membru sira seluk ne’ebé kontinua luta ba libertasaun nasionál. Ida-ne’e ita konsidera katak sakrifísiu ne’ebé mártir sira halo sai parte importante husi istória luta libertasaun Timor-Leste”, nia dehan.

Kestiona kona-ba auzénsia Primeiru-Ministru no Prezidente Repúblika iha serimónia ne’e nia dehan família komprende katak autoridade sira iha ajenda rasik, no reprezentante sira bele marka prezensa atu reprezenta lidera sa Estadu.

Nia mós husu ba Governu atu kontinua hatudu solidariedade, agradese no fó valor ba família mártir sira, tanba sira-nia sakrifísiu no sofrimentu sai parte husi prosesu atu Timor-Leste hetan independénsia.

“Importante mak Estadu kontinua fó omenajen, solidariedade no agradese permanente ba mártir sira no família sira, tanba sira-nia sakrifísiu ba libertasaun nasionál”, nia afirma.

Eroi no mártir na’in-44 ninian restu mortál ne’ebé haloot ona ohin, kompostu husi militár na’in-15 no sivíl 29.

Iha serimónia ne’e, Estadu mós atribui Sertifikadu Rekoñesimentu ho Bandeira Repúblika Demokrátika Timor-Leste (RDTL) ba família sira, hodi rekoñese sira-nia kontribuisaun ba ukun-rasik an.

Tuir dadus, restu mortál sira ne’ebé Governu haloot ona dezde governasaun sira anteriór, iha Jardín Eroi Pátria sira ho númeru agregadu 2.024.

Iha Jardím dos Heróis e Mártires da Pátria hamutuk 672, Likisá  259, Manufahi 34, Aileu 70, Dubu-Uai, Kelikai-Baukau 479, jardín espesiál Dara-Mutu, Postu Administrativu Laga-Baukau 510.

Restu mortál ne’ebé hakoi iha Governu atuál hamutuk 5.499 mak hanesan Jardín Eroi Fuiloro-Lospalos 56 (24 Outubru 2025), Manatuto Vila 105 (18 Novembru 2025), Likisá 50 (12 Dezembru 2025), Fatuk-Kero, Postu Railaku, Munisípiu Ermera, 5,244 (28-29 Jullu 2026), no Jardín Eroi Metinaru 44 (25 Outubru 2026).

Bá tinan 2027, MAKLN planu atu haloot tan restu mortál iha Jardím dos Heróis e Mártires da Pátria, Jakarta II, Munisípiu Ainaru, hamutuk 2.661, iha Postu Administratitvu Natarbora, Munisípiu Manatutu, 1.700, iha Postu Administrativu Iliomar, Munisípiu Lautein, 220-resin, no iha Maliana Vila, Munisípiu Bobonaru, hamutuk 775.

Estadu Timor-Leste liuhusi IX Governu komprometidu atu kontinua dignifika no garante objetivu konstitusionál sira relasiona ho rekoñesimentu no valorizasaun ba kontribuisaun Kombatente Libertasaun Nasionál sira ne’ebé mate ka lakon iha luta ba independénsia liuhusi “Cerimónia de Prestação Honras Fúnebres de Estado dos Restos Mortais”.

Kompromisu ida-ne’e baze ba Konstituisaun RDTL, Artigu 11 kona-ba Fó Valór ba Rezisténsia, no Estatutu Kombatente Libertasaun Nasionál, lei númeru 3/2006, loron 12 Abríl, no primeira alterasaun ba Lei Númeru 9/2009, loron 29 Jullu, segunda lterasaun ba Lei Númeru 2/2011, loron 23 Marsu, no terseira alterasaun ba Lei Númeru 3/2024, loron 12 Juñu haruka.

Jornalista : Osória Marques
Editora: Maria Auxiliadora 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!