Padre Júlio Crispim husu juís sira atu hala’o kna’ar ho imparsialidade no integridade

DILI, 28 Outubru 2026 (TATOLI)—Padre Júlio Crispim Belo husu atu juís sira hala’o sira-nia kna’ar ho imparsialidade, integridade no responsabilidade profisionál, tuir Konstituisaun no lei sira, hodi garante justisa ba sidadaun hotu-hotu.
Nia haktuir katak tribunál sira nu’udár órgaun soberania ne’ebé iha responsabilidade atu hala’o sira-nia funsaun tuir Konstituisaun, Lei Organizasaun Judisiária no estatutu legál sira-ne’ebé regula funsionamentu sistema judisiáriu.
Tuir nia, maski iha polémika ne’ebé envolve juís ka instituisaun judisiária, sidadaun no instituisaun sira tenke fiar ba mekanizmu legál no órgaun kompetente atu buka solusaun ba problema sira.
Nia esplika katak juís sira tenke iha konxiénsia jurídika no hala’o sira-nia responsabilidade ho imparsialidade no integridade, hodi asegura katak prosesu julgamentu tuir lei no la hetan influénsia hosi problema pesoál.
“Nu’udár juís, bainhira hasoru kazu ida, nia tenke foka ba kazu ne’e no submete ba Konstituisaun, lei no konxiénsia jurídika. Problema pesoál ho kolega ka superiór sira tenke rezolve liuhosi dalan institusionál, la’ós lori tama ba prosesu julgamentu,” Padre Júlio Crispim dehan ba jornalista sira iha salaun João Paulo II, Komoro, Dili, Kuarta ne’e.
Nia mós enkoraja juís sira atu kontinua hala’o sira-nia kna’ar ho korajen no profisionalizmu, hodi fó solusaun jurídika ba kazu sira-ne’ebé sidadaun aprezenta iha tribunál.
Nia enfatiza katak sidadaun sira ba tribunál atu buka justisa. Tanba ne’e, juís sira iha responsabilidade atu analiza no deside kazu sira bazeia ba Konstituisaun, lei no prinsípiu jurídiku sira.
Relasiona ho funsionamentu Konsellu Superiór Majistratura Judisiál, Padre Crispim hato’o esperansa katak instituisaun ne’e bele hala’o nia mandatu ho di’ak, liuliu atu hametin funsionamentu sistema judisiáriu no garante kumprimentu lei.
Nia hein no fiar katak, ho nomeasaun juís sira ba Tribunál Rekursu no instituisaun judisiária relevante sira, sistema judisiáriu bele kontinua hala’o nia responsabilidade tuir mandatu konstitusionál no legál.
Aleinde ne’e, nia dehan katak Primeiru-Ministru, nu’udár líder nasionál, tenke prontu atu rona aspirasaun, preokupasaun no problema sidadaun sira-nian. Maibé, rezolusaun ba problema hirak-ne’e tenke tuir prosedimentu legál no mekanizmu governu nian.
Nia esplika katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu hato’o sira-nia preokupasaun ba líder nasionál, inklui Primeiru-Ministru, maibé la’ós problema hotu-hotu tenke rezolve diretamente hosi Primeiru-Ministru.
Tuir nia, importante atu líder sira rona sidadaun sira-nia preokupasaun, maibé iha tempu hanesan, sira tenke konsidera mós dalan ne’ebé apropriadu no legál atu rezolve problema hirak-ne’e.
Nia haktuir katak Primeiru-Ministru tenke konsidera mekanizmu governu nian atu ajuda sidadaun sira, envezde rezolve diretamente problema pesoál hotu-hotu.
Kontestu
Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste, iha Artigu 118, define tribunál sira nu’udár órgaun soberania ne’ebé iha kompeténsia atu administra justisa lori povu nia naran. Artigu 119 mós hateten katak tribunál sira independente no sujeitu de’it ba Konstituisaun no lei. Enkuantu Artigu 121 hatuur katak juís sira, bainhira hala’o sira-nia funsaun, independente no tenke tuir Konstituisaun, lei no sira-nia konxiénsia.
Iha parte seluk, Konsellu Superiór Majistratura Judisiál mak órgaun ne’ebé iha responsabilidade ba jestaun no disiplina majistradu judisiál sira, inklui nomeasaun, kolokasaun, transferénsia no promosaun juís sira, tuir Konstituisaun no lei relevante sira.
Lee notísia relevante sira:
- Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste – Parlamentu Nasionál
- Estatutu Majistradu Judisiál – Jornal da República, Ministériu Justisa
Jornalista: Osória Marques
Editor: Xisto Freitas da Piedade

