Alfándega ezije públiku atu halo pagamentu impostu postál liuhusi banku

DILI, 18 Novembru 2026 (TATOLI)–Autoridade Alfándega Timor-Leste (Autoridade Aduaneira) halo mudansa ba mekanizmu pagamentu impostu ba sasán sira-ne’ebé haruka liuhusi servisu postál (koreiu) hodi ezije ba públiku atu halo pagamentu liuhusi banku molok sasán sira bele entrega ba destinatáriu.
Diretór Nasionál Operasaun Autoridade Aduaneira, Ivo Manuel da Ressurreição Ferreira Gomes, hateten pasu ida-ne’e foti atu hasa’e transparénsia iha prosesu pagamentu no evita dezentendimentu públiku kona-ba impostu ne’ebé impoin husi ofisiál Alfándega sira.
“Ami agora muda ona mekanizmu. Sidadaun ida-idak ne’ebé simu sasán ne’ebé haruka liuhusi servisu postál tenke halo pagamentu impostu diretamente iha banku, hafoin simu prova pagamentu ne’ebé karimbu husi banku, ami sei prosesa libertasaun ba sasán sira ne’e,” Ivo hatete iha konferénsia imprensa iha Gabinete Autoridade Alfándega, Ministériu Finansa, kuarta ne’e.
Nia esplika, Autoridade Aduaneira antes ne’e implementa ona mekanizmu pagamentu ne’ebé fleksivel liu hodi tulun públiku liuliu sira-ne’ebé mai husi área remota ne’ebé iha difikuldade asesu ba servisu bankáriu.
Tuir mekanizmu ida-ne’e, ofisiál Alfándega sira-ne’ebé destakadu ba postu sira bele simu pagamentu impostu nian hafoin kompleta prosesu administrativu no kalkula obrigasaun impostu nian liuhusi sistema alfándega nian.
Tuirmai ofisiál sira hasai Deklarasaun Aduaneira Únika (Declaração Aduaneira Única) avizu kona-ba avaliasaun impostu nu’udar baze ba pagamentu.
Bainhira pagamentu simu ona, ofisiál fornese prova administrativa ba sasán nia na’in, enkuantu fundu sira-ne’ebé halibur ona depozita iha banku husi ofisiál ne’e iha períodu espesífiku ida nia laran.
Nia dehan, mekanizmu ne’e antes ne’e implementa hodi fasilita ema sira-ne’ebé to’o mai husi área dook, inklui família traballadór migrante Timor-Leste ne’ebé simu sasán husi rai-li’ur.
Nia fó ezemplu traballadór Timor-Leste iha Austrália no Korea Súl ne’ebé haruka sasán ba sira-nia família liuhusi servisu postál.
Iha kazu balun, destinatáriu sira sasán nian to’o iha postu iha lorokraik bainhira servisu bankáriu sira taka ona, hodi difikulta sira atu kompleta pagamentu impostu nian iha loron hanesan.
“Ami-nia rezidente sira husi zona foho sira mai selu sira-nia impostu, maibé bainhira sira to’o iha lorokraik, banku sira taka ona iha tuku 15h00. Tanba ne’e, ami antes fornese ona mekanizmu pagamentu ida liuhusi ofisiál sira hodi fasilita buat sira-ne’e ba públiku,” nia esplika.
Ivo hatutan tan katak la’ós ema hotu-hotu iha abilidade ka koñesimentu atu utiliza servisu pagamentu eletróniku sira, inklui internet banking no sistema pagamentu sira seluk.
Autoridade Alfándega fornese duni opsaun pagamentu oioin, inklui liuhusi banku sira, sistema P24, servisu bankáriu eletróniku sira no antes ne’e pagamentu osan liuhusi ofisiál sira.
Maibé, tuir pergunta públiku nian kona-ba mekanizmu simu osan husi ofisiál sira, autoridade deside implementa pagamentu diretu liuhusi banku ba sasán postál sira.
Nia subliña katak pagamentu sira ne’ebé mak ofisiál sira simu uluk la konstitui impostu fora-sistema tanba responsabilidade fiskál kalkula ona bazeia ba dokumentu ofisiál sira no rejista iha sistema alfándega nian.
Nia dehan, utilizasaun sistema ASYCUDA permite prosesu administrasaun no kalkulasaun impostu ne’ebé estruturadu bazeia ba dokumentu sasán ne’ebé destinatáriu hatama.
Nia afirma, mudansa iha mekanizmu pagamentu ne’e hein atu fó klareza kona-ba prosesu kobransa impostu nian enkuantu hamenus potensiál ba akuzasaun ka dezentendimentu hasoru ofisiál Alfándega no Excise sira.
“Ami husu ba públiku atu komprende prosedimentu pagamentu ne’ebé aplikavel no asegura katak obrigasaun administrativu hotu-hotu kompleta ona molok foti sasán sira,” nia dehan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes

