SEI kondena maka’as kazu feminisida hasoru alin feto Palomita Gusmão Guterres

DILI, 21 Novembru 2026 (TATOLI)–Sekretária Estadu ba Igualdade (SEI), Elvina Sousa Carvalho, kondena maka’as kazu feminisida ne’ebé halakon vida alin feto Palomita Gusmão Guterres, tinan 18, estudante DIT no hela iha Matadoru, Dili, iha kuarta-feira (18 Novembru 2026) ho suspeitu joven mane ida ho idade tinan 19.
Tuir komunikadu imprensa ne’ebé TATOLI asesu ne’e haktuir, SEI hato’o lamentasaun no preokupasaun boot ba kazu feminisida ne’e, no hato’o sentidu kondolénsia kle’an no solidariedade ba família matebian liuliu nia inan-aman no família tomak ne’ebé sofre lakon boot.
SEI konsidera atu krime ne’e hanesan violasaun ba direitu moris no violénsia bazeia ba jéneru iha forma ekstremu, ne’ebé presiza hetan atensaun no asaun imediata husi autoridade kompetente sira.
Hodi responde ba kazu ne’e, SEI husu ba Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) atu hala’o investigasaun ne’ebé kle’an, kompletu no transparente, no husu ba Ministériu Públiku no prokuradór atu foti medida tuir lei vigora, ho rigorozu, lalais, imparsiál no profisionál, hodi asegura justisa ba matebian no nia família.
SEI afirma katak, se tuir prosesu justisa deside suspeitu ne’e kulpadu, tenke aplika sansaun ne’ebé todan tuir lei.
Instituisaun ne’e mós apela ba autoridade lokál, komunidade, feto no mane iha bairu-bairu atu labele nonook bainhira hatene ka haree aktu violénsia hasoru feto iha fatin públiku, uma laran, viziñu, eskola no fatin seluk maibé foti asaun imediata hodi hapara no relata ba autoridade kompetente liuliu PNTL.
“Ema hotu iha obrigasaun atu proteje no salva ema ida nia moris. Responsabilidade ema hotu nian mak atu asegura fatin públiku ne’ebé seguru no ambiente seguru ba feto no labarik feto,” SEI afirma.
Governu liuhusi SEI no membru rede referál sira, kontinua implementa medida prevensaun no asaun responsiva ba violénsia hasoru feto no labarik feto, inklui Programa Sidade Seguru ba Ema Hotu ne’ebé SEI no Munisípiu Dili sei implementa hahú iha semana oin, no Programa Kampus Seguru ne’ebé Ministériu Ensinu Superiór kontinua implementa iha universidade hotu.
Iha semana oin, 25 Novembru 2026, Governu mós hahú Kampaña Loron 16 Kontra Violénsia Hasoru Feto no Labarik Feto, ne’ebé SEI konvida instituisaun Estadu, organizasaun sosiedade sivíl, parseiru dezenvolvimentu no komunidade hotu atu hamutuk foti asaun konkretu kontra violénsia.
“Ita afirma katak mate Palomita Gusmão Guterres tenke sai mensajen forte ba sosiedade atu hamutuk hapara feminisida, tanba violénsia hasoru feto bele hamate vida,” nia dehan.
Instituisaun ne’e mós alerta katak violénsia barak hahú husi asédiu, ameasa, kontrolu no violénsia ki’ik molok sai fatal, nune’e komunidade presiza rekoñese sinál sira-ne’e sedu no foti asaun atu hapara.
SEI enfatiza katak nonook la ajuda, no ema hotu iha responsabilidade atu proteje feto no labarik feto. Bainhira haree ka rona violénsia, tenke relata ba PNTL no autoridade kompetente sira.
“Justisa ba Palomita mak justisa ba feto hotu no asegura katak sei akompaña prosesu investigasaun no justisa hodi hatudu katak krime violénsia hasoru feto labele hetan impunidade,” nia afirma.
SEI mós apela ba mane no joven mane sira atu sai ezemplu di’ak, rejeita violénsia no kurrije kolega sira-ne’ebé hatudu komportamentu violentu, no husu instituisaun Estadu, sosiedade sivíl, parseiru dezenvolvimentu no komunidade atu foti asaun reál, la’ós deklarasaun de’it.
“Tempu ona atu hapara feminisida, hapara asédiu seksuál, hapara asaltu seksuál no hapara kualkér tipu violénsia hasoru feto no labarik feto,” nia apela.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes

