Parlamentu Nasionál ofisialmente sai membru plenu da-11 iha AIPA

DILI, 21 Novembru 2026 (TATOLI)—Parlamentu Nasionál Timor-Leste sai ofisialmente membru plenu da-11 iha ASEAN Inter-Parliamentary Assembly (AIPA).
Tuir komunikadu ne’ebé Tatoli asesu husi mídia Parlamentu, ohin, haktuir katak Parlamentu Nasionál Timor-Leste marka istória foun iha diplomasia parlamentár rejionál hodi simu ofisialmente estatutu nu’udar membru plenu da-11.
Serimónia adezaun ne’e hala’o iha loron 18 fulan-Novembru tinan 2026, durante sesaun plenária dahuluk asembleia jerál AIPA da-47 iha Manila, Filipina.
Asembleia ne’e halibur delegasaun parlamentár husi rejiaun Sudeste Aziátiku husi loron 16 to’o 22 fulan-Novembru ho tema “Parliaments Securing a Peaceful, Prosperous, and People-centred ASEAN”.
Adezaun ofisiál ne’e hakotu perkursu tinan 13 Timor-Leste nian nu’udar membru observadór no loke kapitulu foun iha kooperasaun lejislativa ho nasaun viziñu sira.
Iha serimónia ne’e, Prezidente Parlamentu Nasionál, iha nia diskursu ofisiál, subliña katak estatutu membru plenu labele sai de’it rekoñesimentu simbóliku, maibé tenke lori benefísiu reál no konkretu ba povu Timor-Leste, liuhusi hametin estabilidade, dezenvolvimentu ekonómiku no armonia sosiál iha rejiaun.
Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay lidera delegasaun ofisiál Parlamentu Nasionál Timor-Leste ba Asembleia Jerál AIPA da-47 iha Manila.
Nia asina instrumentu adezaun no hato’o diskursu aseitasaun. Prezidente Parlamentu Nasionál, hamutuk ho Prezidente Grupu Nasionál AIPA, deputada Maria Gorumali Barreto, no membru delegasaun parlamentár sira seluk partisipa mós enkontru bilaterál oioin ho lider parlamentár husi nasaun membru ASEAN seluk, hodi asegura katak aspirasaun no interese povu Timor-Leste nian sei reprezenta ho dignidade no igualdade iha fórum rejionál sira.
AIPA mak plataforma kooperasaun entre Parlamentu sira iha rejiaun ASEAN, ho objetivu atu hametin relasaun, diálogu no kooperasaun entre parlamentár sira.
Organizasaun ne’e hahú estabelesimentu ASEAN ho Inter-Parliamentary Organization (AIPO) iha 02 Setembru 1977, iha Manila, Filipina. Tuir evolusaun organizasaun ne’e, AIPO transforma no formaliza iha 17 Abríl 2007, iha Kuala Lumpur, Malázia.
Atualmente, Parlamentu husi nasaun membru ASEAN sira sai membru AIPA.
Objetivu prinsipál AIPA mak hametin kooperasaun no relasaun entre Parlamentu sira iha ASEAN, liuhusi promove diálogu no kooperasaun parlamentár.
AIPA mós fasilita troka esperiénsia no prátika di’ak kona-ba lejizlasaun no sistema parlamentár, apoiu Parlamentu sira atu komprende no suporta objetivu ASEAN, no hametin relasaun entre ASEAN no AIPA liuhusi diálogu entre Governu no Parlamentu.
Aleinde ne’e, AIPA apoia dezenvolvimentu lejizlasaun no polítika ne’ebé kontribui ba pás, estabilidade, dezenvolvimentu no integrasaun rejionál, no reprezenta interese povu liuhusi papél Parlamentu iha prosesu ASEAN.
Parlamentu Nasionál Timor-Leste sai observadór iha AIPA iha 2018 no, husi tempu ne’ebá partisipa iha atividade no diálogu sira, aprende husi esperiénsia Parlamentu ASEAN sira no fahe perspetiva Timor-Leste.
Depois Timor-Leste sai membru ASEAN iha 2025, prosesu atu sai membru permanente AIPA mós sai importante liu ba Parlamentu Nasionál.
Iha 25 Maiu 2026, Sekretariadu AIPA hala’o briefing iha Parlamentu Timor-Leste kona-ba estrutura no funsaun organizasaun parlamentár rejionál ne’e hodi apoia prosesu kandidatura país atu sai membru permanente.
Parlamentu mós aprova rezolusaun ba kriasaun kona-ba Grupu Nasionál Parlamentár AIPA, ho objetivu atu asegura partisipasaun ativa interparlamentár rejionál reprezentasaun no país iha fórum
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes

