OEKUSI, 22 Jullu 2025 (TATOLI) – Autoridade Aviasaun Sívil Timor-Leste, Institutu Públiku (AACTL,I.P, sigla portugés), tersa ne’e, abertura prosesu auditoria finál ba aeroportu Rota do Sândallo iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA) ho objetivu prinsipál haat molok hetan sertifikasaun atu kumpre rekezitu tuir padraun Organizasaun Internasionál Aviasaun Sivíl (ICAO) nian.
Notísia relevante:AACTL sei sertifika Aeroportu Rota do Sândalo
Prezidente AACTL,I.P, Zezinho António Gusmão, esplika, auditória kompletu ba sertifikasaun aeródromu, ba aeroportu internasionál Rota do Sândallo nu’udar prosesu ida marka pasu importante ida tan ba istória aviasaun sívil Timor-Leste, nu’udar kompromisu Governu Timor-Leste, liuhusi AACTL, hodi garante operasaun aeródromu ne’ebé seguru, no prienxe rekezitu tuir padraun Organizasaun Aviasaun Sívil Mundiál (ICAO) nian liuhusi emite sertifikasaun ba operadór aeroportu.
Notísia relevante:Aviasaun Sivíl Indonézia sei fó asisténsia téknika iha aeroportu Rota do Sândalo
Nia informa, lansamentu ofisialmente auditória ne’e, sei hala’o durante loron lima, hahú husi 22 to’o 27 Jullu 2025 ho objetivu haat, primeiru atu verifika implementasaun planu asaun koretiva ne’ebé submete mai AACTL.IP, daruak atu asesu konformidade ho Civil Aviation Safety Regulation (CASR) – Regulamentu Seguransa Aviasaun Sívil, part 139 no ICAO annex 14, datoluk atu evalua dezempeñu seguransa no maturidade, dahaat mak konfirma prontidaun ekipa aeroportu Rota do Sândallo atu simu sertifikasaun formál.
“Auditória ida-ne’e sei abranje dokumentasaun, kualifikasaun pesoál, infraestrutura, serbisu emerjénsia, serbisu área seguransa navegasau, sistema iluminasaun no administrasaun aeródromu,” nia ko’alia iha sesaun abertura, ne’ebé hala’o iha salaun aeroportu Rota do Sândallo, ohin.
“Ha’u hakarak sita tan katak sertifikasaun ida-ne’e, la’ós foka de’it ba infraestrutura fízika, maibé husu mós Autoridade RAEOA no ANATL,EP implementa (Safety and security culture), responsabilidade institusionál, no jestaun périgu (hazard) no sistema koordenasaun inter-ministériál bainhira responde ba insidente ka asidente ruma iha kategória emerjensía,” nia énfaze.
Tanba ne’e, kooperasaun totál, trasparénsia, no asesu livre ba dokumentu relevante, no pesoál importante sira durante hala’o auditória. Tanba prosesu ida-ne’e sei fó prova katak Timor-Leste sei kontinua tau prioridade hodi habelár kultura seguransa (Safety Culture) iha operasaun aviasaun sivíl no seguránsa navegasaun área nian, liuliu sei tane aas padraun Organizasaun Mundiál Aviasaun Sívil (ICAO).
“Ha’u hakarak lori ita ba kotuk uitoan, antes Aero Dili iha halo operasaun mai Oekusi, AACTL, I.P. nu’udar reguladór hatuur kedas ninia kompeténsia hodi halo risk assement (avaliasaun risku) iha fulan-Abríl 2024, risk assessment referidu, hala’o hodi asegura operasaun doméstiku Aero Dili ho aviaun tipe Airbus A320 atu opera tama no sai husi aeroportu Rota do Sândallo, ho seguru no priénxe kondisaun mínimu,” nia dehan iha salaun aeroportu Oekusi, ohin.
Tuir nia, avaliasaun ne’ebé hala’o antes ne’e, identifika problema barak mak seidauk prienxe ba operasaun voo ne’ebé seguru no efisiénte. Problema sira-ne’e krusiál tebes tanba ne’e, AACTL, ejize mezmu operasaun Aero Dili nu’udar operasaun doméstiku de’it, maibé tenke prepara kondisaun mínimu hodi garante operasaun.
Notísia relevante:RAEOA-BP3 Curug ensera ona formasaun aeroportu nível bázika no juniór iha Indonézia
Prezidente Konsellu Administrasaun ANATL,E.P, Ramualdo da Silva, informa, ANATL, prontu atu simu auditória kumpletu antes ne’e asina ANATL ho Autoridade RAEOA, selera ona akordu ofisiál kompromisu ida katak, tenke halo preparasaun ba sertifikasaun aeroportu Oekusi, nune’e bele asesu ona voo internasionál.
“Espera katak, auditória durante semana ida, tékniku sira sei serbisu hamutuk entre RAEOA, ANATL ho AACTL, nune’e iha tempu badak ami sei kompleta fali karik identifika buat balun sei falla liuliu fasilidade, ami bele hadi’a, hodi submete fali atu hetan promulgasaun, depois bele marka ona loron no anúnsia ona ba públiku kona-ba aeroportu Rota do Sândallo bele emite ona sertifikasaun, no simu voo internasionál direitamente mai Oekusi,” nia dehan.

Iha biban ne’e, Prezidente Autoridade RAEOA, Rogério Lobato, hato’o agradese ba esforsu tomak, ne’ebé prepara ona ba ajenda sertifikasaun, nune’e nia rekomenda ba AACTL no ANATL atu marka ona kalendáriu sertifikasaun.
“Ha’u husu auroridade aviasaun sira, AACTL no ANATL, atu marka data fiksu ba loron sertifikasaun aeroportu ne’e, tanba ami tenke prepara konvite, konvida Primeiru-Ministru, Prezidente Repúblika, no konvida setór privada liuliu aero nian husi rai-li’ur Indonézia, Malázia, Singapura, atu sira bele mai asiste, nune’e bele lori sira-nia aviaun mai tuun direita iha Oekusi, tanba primeira-vés Oekusi bele hetan ona sertifikasaun aeroportu ida ho padraun internasionál,” nia katak.
Notísia relevante:Manetelu atualiza rezultadu reuniaun kona-ba sertifikasaun aeroportu ba PM interinu
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo




