DILI, 02 Juñu 2026 (TATOLI)—Governu liuhusi Vise Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu Ambiente, sei realiza karavana oseanu hodi hametin kompromisu ba protesaun rekursu marítima iha Timor-Leste hodi komemora loron nasionál tasi.
Bazeia ba desizaun husi Konsellu Ministru katak Timor-Leste hili loron 05 fulan-Juñu sai hanesan selebrasaun loron nasionál tasi (oseanu), nune’e tinan ne’e Governu kontinua halo selebrasaun ho tema “Promove no proteje tasi liuhusi tara bandu ba futuru ne’ebé sustentavel”.
Vise Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, hateten Governu KOnstitusionál da-sia (IX) hahú husi tinan 2023 halo ona selebrasaun loron nasionál tasi hodi hametin kompromisu ba protesaun rekursu marítima iha Timor-Leste.
“Okaziaun ida-ne’e dedika atu valoriza tasi hanesan patrimóniu nasionál, fonte moris ba komunidade iha área kosteira no sai elementu importante ba dezenvolvimentu sustentavel iha ita-nia rain.” Ministru Turizmu no Ambiente ne’e informa ba jornalista sira iha konferénsia imprensa ne’ebé realiza iha CCD, Kaikoli, ohin.
Governante ne’e dehan, Governu mós rekoñese esforsu husi komunidade lokál sira, organizasaun sosiedade sivíl, parseiru dezenvolvimentu no institusionál públiku ne’ebé mak kontribui ba prezervasaun Timor nia tasi.
“Atividade ba selebrasaun loron nasionál tasi sei iha kampaña sensibilizasaun ambiente, programa edukativu ba joventude sira ho inisiativa atu promove ekonomia azúl,” nia relata.
Nia hatutan, iha munisípiu sira mós balun hahú selebra ona loron nasionál tasi nian hanesan iha Lautein no Ataúru hahú tiha ona iha segunda (01/05) ne’e.
Tanba ne’e, agradese ba ekipa tomak ne’ebé hola parte ba selebrasaun loron nasionál tasi nian hodi garante atividade ne’e bele la’o ho di’ak to’o ramata.
“Ha’u mós husu partisipasaun ativa husi sidadaun hotu-hotu iha Dili no muníspiu sira. Ha’u apela ba ita-boot sira bele mai partisipa eventu furak ida-ne’e, no ita hotu-hotu kaer liman nafatin stu proteje ita-nia tasi,” nia apela.
Iha biban ne’e, Diretora Jerál Gabinete Fronteira Marítima, Helena de Araújo, hakarak fó lembra fali katak iha loron 05 fulan-Juñu sai loron nasionál ba tasi nian, entaun ida-ne’e sei sai kompromisu hodi halo konsientizasaun ba asaun ambientál ba iha ita-nia rain.
“Nune’e kada tinan ita sei organiza sei servisu hamutuk fila-fali ho entidade sira seluk hanesan baibain, tanba ne’e husu ita hotu bele partisipa iha selebrasaun ida-ne’e tanba tasi mak ita-nian no tasi mak ita-nia future,” nia dehan.
Enkuantu husi parte PNTL liuhusi Komandante Tránzitu Nasionál, Superientendente Xefe, João da Costa, hateten sira-nia parte rodoviária prontu no sei koloka membru balun hodi halo seguransa no kontrolu durante atividade semana oseanu nian.
“Ami sei taka provozóriu dalan ba movimentasaun transporte nian tuir rute ne’ebé atividade hala’o ba,” nia dehan.
Tamba ne’e, nia husu kolaborasaun husi komunidade atu labele halo movimentasaun iha rute ne’ebé determina taka, atu nune’e bele evita asidente no insidente durante atividade semana osenau iha kapitál Dili.
Atividade selebrasaun loron nasionál tasi sei hahú husi loron 03 to’o 08 fulan-Juñu 2026. Munisípiu Dili iha loron 03 fulan-Juñu sei hahú ho open art galery,
Munisípiu Dili, iha loron 05 fulan-Juñu sei reliza limpeza iha zona kosteira, parada eseanu, abertura feira oseanu ba produtu lokál no kulinária ba estand 60 ho osan (rihun $50), lansamentu portál ekonomia azúl, seremónia tara bandu ba oseanu no juramentu ekolójiku husi estudante sira.
Iha Ataúru sei realiza inaugurasaun bee moos, inaugurasaun jardin eskola matak, inaugurasaun suku matak, abertura feira produtu lokál no espozisaun, kompetisaun hean ró, kompetisaun hakail, kompetisaun bubur, kompetisaun kultura tradisionál mariña no animasaun kulturál/konsertu.
Iha munisípiu Lautein sei realiza komemorasaun loron nasionál tasi, karavana, kompetisaun pintura ba konservasasaun tasi, jogu amigavel, sertame no limpeza ba área kosteira.
Iha loron 06 fulan-Juñu 2026 munisípiu Dili sei realiza kompetisaun kastelus áreia, momentu atu husik lenuk ba tasi, feira oseanu ba daruak.
Iha Ataúru kontinuasaun feira no preparasaun ba loron 08 fulan-Juñu nian. Iha munisípiu Lautein kontinua halo limpeza jerál ba zona kosteira no kompetisaun dansa kulturál, enkuantu ba munisípiu sira seluk mós sei halo limpeza jerán ba zona kosteira.
Iha loron 07 fulan-Juñu iha Dili sei realiza misa agradesimentu, feira oseanu datoluk no feira turizmu marítimu.
Iha Ataúru sei realiza misa agradesimentu de’it no iha Lautein mós sei realiza misa agradesimentu no halo konkursu oratória (public speaking) munisípiu seluk kontinua limpeza no halo sertame.
Iha loron ikus semana oseanu 08 fulan-Juñu, iha Dili sei kontinu limpeza no underwater clean-up, iha Ataúru kontinua ho kompetisaun feira, hean ró, hakail, kulinária tradisionál no seremónia entrega prémiu.
Iha Lautein sei komemora loron mundiál oseanu, halo konkursu karavana vestuáriu, inklui kompetisaun sira seluk.
Atividade selebrasaun loron nasionál tasi (oseanu) hola parte mós husi entidade hotu-hotu hanesan Ministériu Turizmu no Ambiente, Ministériu Komérsiu Indústria, Ministériu Edukasaun, Ministériu Agirkultura Pekuária no Peskas, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, Gabinete Fronteira Marítima, Polísia Nasionál Timor-Leste inklui entidade relevante sira seluk.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes




