Sentru Treinamentu Vokasionál OCD Hera hatudu progresu di’ak
DILI, 26 Jullu 2026 (TATOLI)—Kongregasaun Ordo Carmelitarum Descalceatorum (OCD) ne’ebé implementa Sentru Treinamentu Vokasionál Prátika Agrikultura Integrada iha Hera, desde tinan 2024, hatudu progresu di’ak liuhusi atividade sira ne’ebé implementa.
Koordenadór atividade, Fernando Egídio Amaral, hateten, bainhira hahú sentru ne’e, joven hamutuk 12 ne’ebé mai husi parókia lima mak tuir formasaun, sira hetan koñesimentu oinsá mak bele utiliza mekanizmu di’ak, katak bele haree liubá jere bee di’ak nomós iha kapasidade atubele jere mákina apoiu produsaun, liuliu kona-ba tratór sira halo manutensaun no solda tratór falla.
Nia esplika, treinamentu sira oinsá mak iha koñesimentu kona-ba prátika agrikultura, tanba agrikultura integradu ne’e hanesan kuda hare, batar, hakiak animál hanesan karau, bibi, manu, fahi no ikan.
“Husi rezultadu iha tinan kotuk ita kolleta hare dala-rua hamutuk tonelada ualu, ikan mós kolleta dala-rua, ba tinan ne’e ita kolleta hare karon hitu de’it tanba udan-been ladi’ak, entaun ita kuda mós 1/4 ektare de’it,” Koordenadór Fernando relata ba Ajénsia TATOLI iha Hera, Domingu ne’e.
Notisía relevante: Kongregasaun OCD lansa atividade agrikultura integrada iha Hera
Nia subliña, hafoin ne’e sira mós kuda batar, modo no animál ne’ebé hakiak iha progresu di’ak, balun hahú fa’an ona, maibé fahi konsege mate hotu.
Antes ne’e, iha sentru ne’e hakiak karau lima maibé agora sa’e ba 12, bibi antes ne’e lima agora sa’e ba 37 no manu lokál rasik hakiak agora to’o ona 50-resin.
Nune’e, nia konsidera sentru ne’e importante tebes tanba agrikultura integradu bele haree katak, iha ona kombinasaun ne’ebé estabelese Dempo Plot mina padi, ne’ebé sira mós apreende oinsá halo jestaun di’ak ba utilizasaun rai (normaliza pH, hadi’a testura rai nomós habokur rai, kontrola du’ut, pragas no moras).
“Ida-ne’e di’ak tebes tanba iha animál ne’e bele kontribui ona ba malu, tanba hakiak animál nia foer sai fali adubu, depoiz mós husi hare ne’e kolleta tiha hare-kain fó han animál. Entaun husi agrikultura integradu ne’e, ita bele bolu katak kustu produsaun ne’e bele menus tanba ita la presiza ona hola hahán animál ninian, tanba balu prodús rasik ona,” nia akresenta.
Sentru ne’e konsege uza teknolojia aplikável ne’ebé sei ajuda agrikulutór sira kona-ba ekipamentu-manuál hamos hare husi nia kain.
“Iha sentru ida-ne’e, ita komesa rekayasa kona-ba fugaun ne’ebé mak uza óliu foer, ida-ne’e sei ajuda agrikultór sira uza tein ba han no bele ajuda tein hahán animál nian,” Koordenadór esplika.
Aleinde ne’e, iha mós ekipamentu behu batar no dulas batar sai u’ut.
“Espera katak antes tinan tama tinan foun 2027 koko atu halo demonstrasaun kona-ba teknolojia sira ne’ebé iha. Bainhira ita halo ona promosaun, ita mós bele ajuda sira hodi komersializa ida-ne’e, ho objetivu ajuda agrikultór siram,” nia katak.
Daudaun formasaun rasik seidauk kontinua tanba agrikultór integrada ne’e hetan apoiu dala-ida de’it husi Governu. Maibé modelu agrikultura integradu hatudu ona nia rezultadu di’ak.
“Difikuldade ne’ebé joven hasoru, mak bainhira filafali atu implementa abilidade ne’ebé iha difísil asesu ba finansiamentu no asesu ba rai mós difísil, maibé abilidade ne’ebé sira hetan nafatin aplika hanesan tratór balu at sira bele hadi’a,” nia katak.
Sentru ne’e halo hela esforsu, nune’e ba oin koko sai hanesan fatin peskiza hodi ema bele hatene agrikultura integradu.
“Ami sei ko’alia ho Governu no igreja nune’e bele iha fundu permanente atu apoiu sentru ne’e, tanba sentru ne’e ita komersializa ema atu iha abilidade nune’e filafali ba aplika iha idaidak nia fatin,” nia hato’o.
Jornalista : Arminda Fonseca
Editora : Julia Chatarina
