Opozisaun Defende Transparénsia Iha Jestaun Finansas Públikas

DILI (TATOLI)—Deputadu Joaquim dos Santos, lori bankada Opozisaun Fretilín deklara, nu’udar opozisaun, sira defende transparénsia iha jestaun finansas publikas, tanba ne’e husu Governu hein desizaun husi Tribunál Rekursu (TR) molok atu implementa alterasaun Lei Atividade Petrolífera (LAP).
“Bainhira Tribunal Rekursu sei delibera kona-ba rekursu ida ne’e, mezmu ke lei vigora hela, bazeia ba étika polítika loloos hotu-hotu hein antes halo prosesu levantamentu ruma atu garante katak estadu la foti desizaun ne’ebé kontra Konstituisaun no lei sira,” deklara Reprezentante Bankada Fretilín Joaquim dos Santos.
Aleinde transparénsia, Fretilín mós defende dezenvolvimentu sustentável, atu garante benefísiu ba ema hotu-hotu no la’ós de’it ba jerasaun ohin nian, maibé ba jerasaun sira iha futuru mos.
“Se hanoin ho Sentidu Estadu, ita fó tempu atu bele iha desizaun finál husi Tribunal de Rekursu, la’ós koko atu foti osan lalais tanba de’it ta’uk desizaun ne’e bele la favorese sira. Ida ne’e hatudu polítika ma fé, katak laiha interese atu salva-guarda Timor-Leste nu’udar estadu de direitu demokrátiku”, nia argumenta.
Nune’e, nia husu parte hotu-hotu atu hein deliberasaun husi TR, no husu atu labele iha interferénsia externa ba juis sira hodi sira bele hala’o sira nia knaar ho independénsia tuir kompeténsia ne’ebé Konstituisaun fó.
Hatan ba kestaun ne’e, Prezidente Parlamentu Nasionál, Arão Noe hateten tuir konstituisaun lei ne’ebé vigora ona bele implementa.
“Konstituisaun dehan kuandu lei ne’e tama em vigor tenke implementa, suspende kuandu desizaun Tribunál nian sai mak bele hateten katak suspende atividade sira tanba Tribunál nia desizaun,” Arão esplika.
Prezidente PN ne’e hatutan: “Por em quanto seidauk iha desizaun, tanba ne’e ita la’o nafatin tuir konstituisaun no lei hatete”.
Entretantu, Prezidente Repúblika, Francisco Guterres Lú Olo, promulga ona alterasaun Lei Atividades Petrolíferas (LAP) no hateten promulgasaun ba Dekretu Parlamentu Nasionál ne’ebé halo alterasaun dahuluk ba Lei n° 13/2005, 2 Setembru, Lei Atividades Petrolíferas, la signifika Prezidente Repúblika hanoin hanesan ka konkorda ho sentidu polítiku ka jurídiku husi Dekretu ne’e.
Nune’e, promulgasaun ida ne’e sei la taka dalan ba fiskalizasaun abstrata konstitusionalidade no legalidade ba Diploma ida ne’e. Pedidu fiskalizasaun abstrata konstitusionalidade no legalidade bele halo tuir artigu 150° Konstituisaun Repúblika,”
Xefe Kaza Sivíl Prezidénsia Repúblika, Francisco Maria de Vasconcelos, lee sai desizaun Xefe Estadu kona-ba diploma ne’e iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pité, Dili, kinta loraik ne’e, dehan ; Prezidente Repúblika haree fila fali Dekretu ne’ebé Parlamentu Nasionál konfirma no katak la muda buat ida molok haruka-fila ba Prezidente Repúblika atu promulga. Nune’e, Prezidente Repúblika tenke promulga Dekretu Parlamentu Nasionál nº 3/V, iha loron ualu nia laran, hahú sura hosi loron simu Dekretu ne’e, tuir parte finál n°2, artigu 88°, Konstituisaun Repúblika.
Ho promulgasaun hosi Prezidente Repúblika, Dekretu Parlamentu Nasionál ne’e nakfila ba ona Lei.
Nu’udar informasaun antes Prezidente Repúblika promulga LAP Bankada opozisaun Frente Revolusionáriu Timor-Leste Independente (Fretilín), walk out (auzente) iha plenária hodi diskute kona-ba konfirmasaun Lei Atividade Petrolíferu (LAP).
Tuir komunikadu imprensa ne’ebé Tatoli asesu hosi Bankada Fretilín fó sai katak razaun hosi Bankada Fretilín la partisipa iha plenária tanba defende alterasaun LAP kontra konstituisaun no lei ne’ebé vigora, no fó ameasa ba transparénsia iha indústria extrativa no setór petrolíferu.
Tanba ne’e, iha 10 Janeiru 2019, Bankada Fretilín deside la marka prezensa iha sesaun plenária estraordinária parlamentár nian ne’ebé ajenda atu halo konfirmasaun ba lei No 13/2005 kona-ba atividade petrolífera.
Iha loron 15 Novembru 2018, Bankada Fretilín foti pozisaun vota kontra proposta alterasaun lei No 13/2005 tanba viola konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste (DRTL) no mós lei internasionál kona-ba tratadu internasionál sira, tanba bainhira tratadu fronteira Marítima Timor-Leste ho Australia seidauk ratifika, tratadu ida ne’e seidauk vinkula. Nune’e alterasaun lei ne’e mós fó ameasa ba transparénsia iha indústria extrativa no setór petrolífera.
Bankada Fretilín nia preokupasaun ho proposta alterasaun ne’e estende mós ba risku ne’ebé bele korrompe ho ita nia úniku fundu soberanu, fundu mina rai.
Jornalista: Julia Chatarina
Editór : Manuel Pinto

